آرمان گرایی در معماری تزیینی ایران

نمایش نتایج: از 1 به 1 از 1

موضوع: آرمان گرایی در معماری تزیینی ایران

  1. Top | #1

    تاریخ عضویت
    28.01.2011
    عنوان کاربر
    عضو
    ميانگين پست در روز
    0.04
    محل سکونت
    babolsar
    نوشته ها
    78
    تشکر ها
    125
    از این کاربر 327 بار در 77 ارسال تشکر شده است.
    سیستم عامل و مرورگر

    مطلب جدید آرمان گرایی در معماری تزیینی ایران

    در معماری تزئینی، هر نقش ورای ارزش صوری خود، دارای ارزشی برگرفته از فرهنگ و بیانگر عقیده و آرمان تداوم یافته مردم جامعه در نسل ها بود.
    در معماری تزئینی، هر نقش ورای ارزش صوری خود، دارای ارزشی برگرفته از فرهنگ و بیانگر عقیده و آرمان تداوم یافته مردم جامعه در نسل ها بود. آرایه های معماری از سویی ذهن بیننده را به زیبایی صوری و ظاهری نقش ها و نوع كاربری فضاهای بنایی كه نقش و نگارها بر دیوارهای آن نشسته، فرا می خواندند و از سوی دیگر دیدگاه بیننده را به قلمرو و راز و رمزهای فرهنگی و دینی پوشیده در مفاهیم نقش ها می گشودند.

    علی بلوكباشی

    عضو شورای عالی علمی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

    فرهنگ و هنر معماری سنتی در ایران صورتی شفاهی داشته و از راه تعلیم حضوری و تقلید انتقال می یافته است. حافظان و ناقلان فرهنگ و هنر معماری گروهی هنرمند برخاسته از میان توده مردم كم سواد یا بی سواد بودند كه بیرون از عرصه آموزش های مدرسی و با بهره گیری از تجربیات و استعداد و ذوق هنری شخصی و ایمان و اعتقاد دینی استوار خود، مجموعه آثاری درخشان و پایدار در تاریخ فرهنگ معماری ایران اسلامی پدید آوردند.

    این گروه معماران هنرمند در نقش پردازی و آذین بندی بناها، هم در جنبه زیباشناختی نقش ها و هم به جنبه فرهنگی آنها نظر داشتند و در كار هنری خود سلیقه شخصی و الهاماتی را كه مخالف با روند عمومی باورهای فرهنگی مردم بود، دخالت نمی دادند و به پاس و حرمت پیشگامان معماری و سنت های فرهنگی، كارهای پیشینیان را تقلید می كردند و حتی المقدور از حوزه كار و اندیشه آنان پا فراتر نمی گذاشتند. «این شكیبایی و انكار نقش در همكاری با نسل های پیش، همواره یكی از منابع نیرو و اصالت هنر ایران در بهتری ادوار بوده است.» (پوپ، 1355: 29).


    در معماری تزئینی، هر نقش ورای ارزش صوری خود، دارای ارزشی برگرفته از فرهنگ و بیانگر عقیده و آرمان تداوم یافته مردم جامعه در نسل ها بود. آرایه های معماری از سویی ذهن بیننده را به زیبایی صوری و ظاهری نقش ها و نوع كاربری فضاهای بنایی كه نقش و نگارها بر دیوارهای آن نشسته، فرا می خواندند و از سوی دیگر دیدگاه بیننده را به قلمرو و راز و رمزهای فرهنگی و دینی پوشیده در مفاهیم نقش ها می گشودند.

    به گفته یكی از مردم شناسان، این آرایه ها یك نظام نمادی «باز» آشكار را در برابر یك نظام نمادی «پوشیده» و پنهان قرار می دادند (برومبرژه، 1370: 128). با دریافت مفاهیم نمادی نقش و نگارها در معماری تزئینی و ریشه یابی آنها می توان به شناخت ذهن و اندیشه معماران و در نتیجه به فرهنگ مردم و جهان بینی و آرمان های آنان دست یافت.

    منبع الهام معماران

    معماران سنتی ایران در خلق آثار هنری و ساخت و پرداخت نقش های آذینی، به طور كلی از دو منبع بزرگ و فیاض طبیعت و فرهنگ الهام می گرفتند. با آن كه طبیعت نقش و پایگاه برجسته ای در الهام بخشی و صورت بندی شكل ها در ذهن معماران داشت، اما نقطه نظر معماران در استفاده از پدیده های طبیعت، نمایش مطلق نمودهای طبیعی نبود، بلكه در بیشتر موارد، شكل های طبیعی زیست بومی وسیله و زبان هنرمند در القای مفاهیم و اندیشه های فرهنگی _ دینی و آرمان های جمعی مردم بود.

    در تاریخ معماری ایران، به عقیده آرتور پوپ، سه عامل در خلق آثار هنری بسیار مهم و موثر بوده اند: نخست، فرهنگ و فرهنگ هایی كه ایران در دوره حیات تاریخی با آنها تماس داشته؛ دوم، دین و مذهب و طریقت های عرفانی؛ و سوم سنت ها كه با گذر زمان برهم انباشته و متراكم شده و هر نسل تجربه ها و سلیقه های نسل های پیشین را از راه تقلید حفظ كرده و در ایجاد هنر به كار برده است. (نك؛پوپ، 25 _ 27)

    در واقع، انگیزه اصلی معماران سنتی ایران در نقش پردازی و تزیین بناها، به خصوص بناهای مذهبی، بیان مفاهیم فرهنگی و باورهای دینی مردم جامعه همراه با برداشت های هنرمندانه خود بود. از این رو، این گروه هنرمند از نقش ها و شكل ها همچون نمادهای تصویری استفاده می كردند و با آنها آرمان های جمعی و جهان بینی دینی مردم را تخلید و تبلیغ می كردند. رسالت آنان در این كوشش، از سویی تقرب به درگاه الهی و به دست آوردن رضای خاطر خدا، از سوی دیگر حفظ و انتقال مظاهر علوی و عناصر معنوی _ قدسی فرهنگ از طریق ارایه این شكل ها به نسل های آینده بود.



    شیوه كاربرد الهامات

    معمران در به كارگیری الهامات خود و تجسم آنها به شكل های نمادین، از دو شیوه واقع گرایانه و آرمان گرایانه در معماری بناها استفاده می كردند.

    در شیوه واقع گرایانه، نگاه معمار مطلقا به ظرایف و زیبایی های طبیعی شكل ها و حجم ها در طبیعت زیست _ بومی بود و معمار از این شكل ها و حجم ها عینا در ساخت و ایجاد نقش ها تقلید می كرد. نقش ها را به دو صورت، یكی به صورت واقعی آنها در طبیعت و یكی دیگر به صورت انتزاعی، استلیزه به كار می گرفت. در ارایه صورت های انتزاعی، معمار خود را از بند تقید طبیعت آزاد و رها می كرد و با درهم ریختن شكل های واقعی و استحاله آنها، نقش هایی خاص پدید می آورد. نقش های اسلیمی گیاهی و نقش هایی مانند «پابزی» و «دم كلاغی»، از نمونه های نقش های انتزاعی هستند.

    در شیوه آرمان گرایانه، در حالی كه معمار از شكل ها و حجم های واقعی در طبیعت، در نقش پردازی استفاده می كرد، لیكن نگاهش به معانی و مفاهیم شكل های طبیعی در فرهنگ و راز و رمز های پوشیده و پنهان آنها در ذهن جامعه بود. در این شیوه آذین بندی، معمار می كوشید تا با حفظ جنبه های زیباشناختی پدیده های طبیعی، ارزش و نقش نمادین و آرمانی آنها را در جامعه ملحوظ بدارد.



    آذین بندی گیاهی

    تزئین معماری بناها با نقش درخت و گل و بوته به یك عقیده بسیار كهن درباره قداست رستنی ها و گیاهان در زندگی انسان ارتباط دارد. درخت در پنداشت مردم جامعه های قدیم مظهر حیات، باروری و قدرت بوده و برخی از آنها نقش مهم و برجسته ای در آئین ها و مناسك مذهبی مردم داشته است. الیاده معتقد است كه درخت «همواره به خاطر آن چه به وساطت آن مكشوف می شده و برای معنایی كه درخت متضمن آن بوده و بر آن دلالت می كرده، مسجود و معبود بوده است.» (الیاده، 1373: 261).

    بسیاری از بناهای مقدس اسلامی با نقش درخت و گیاه و گل و بوته تزئین شده اند. درخت تاك یك نمونه از آرایه بندی بناهای مقدس با نقش گیاهی است. تاك در مشرق زمین «گیاه زندگی»، تصور می شده و نماد «كیهان» بوده است. نقش اسلیمی درخت تاك با شاخه و برگ و خوشه های انگور در درون طاق بزرگ محراب مسجد جامع نائین (سجادی، 1375: 84)، و نقش درخت تاك بر فرورفتگی دیوار محراب مسجد جامع قیروان در تونس كه آن را با زر بر زمینه ای سیاه پرداخته اند، نمونه هایی از آذین بندی گیاهی به شمار می روند. بوركهارت (1365: 133) نقش تاك در محراب قیروان را «مظهر خرد»، و «درخت دنیا» دانسته است.

    نمونه ای دیگر از آذین بندی گیاهی با هدف آرمان گرایانه، بهره گیری از گیاه پیچك و انداختن نقش آن معمولا بر سردر فضاهای ورودی خانه هاست. معماران در انداختن نقش پیچك بر سردر ورودی، جدا از جنبه زیباشناختی این گیاه، به نیروی جاودانه و جنبه قدسیانه آن در فرهنگ عامه نیز نظر داشته اند. گیاه پیچك در فرهنگ مردم همچون حرز و تعویذی برای دور كردن ارواح خبیث و شریر به كار می رفت. نقش تزئینی پیچك بر سردر خانه ها، ساكنان را از چشم بد و آفت و بلا محفوظ می داشت (بلوكباشی، 1377: 180 _ 181)



    كتیبه بندی آذینی

    آذین بندی سردر فضاهای ورودی، دیوارها، درها، گنبدها و محراب ها در مساجد، زیارتگاه ها، آرامگاه ها، آب انبارها، سقاخانه ها، كاروانسراها و... با كتیبه و به قصد تبرك و تیمن و تقدس؛ از زمان های قدیم مرسوم بوده است. برای تزئین كتابه ها از آیات قرآنی، احادیث نبوی، ادعیه و اشعار غالبا مذهبی استفاده می كردند. كتابه ها را معمولا با خط تزئینی ثلث كه دور و تموج و زیبایی ویژه تزئینی دارد، می نوشتند و با نقش و نگارهایی بر زمینه گچ، چوب، كاشی و سنگ می انداختند.

    كتیبه نمای بناهای سقاخانه و آب انبار را با جملات دعایی و اشعاری در رثای شهید تشنه لب كربلا امام حسین (ع) و سقای كربلا حضرت ابوالفضل، و لعهن و نفرین قاتلان شهیدان دین تزئین می كردند.

    شمایل پردازی

    یكی دیگر از شیوه های نقش پردازی آرمان گرایانه در معماری سنتی ایران، شمایل نگاری روی دیوارهای برخی از بناها بوده است. هنر شمایل نگاری روی دیوار از زمان های بسیار كهن در میان معماران تزئینی این سرزمین رواج داشته است. در دوره پیش از اسلام به خصوص دوره ساسانی، هنرمندان بسیاری بودند كه دیوار ایوان ها و تالارها و تنه ستون ها را با چهره هایی از قهرمانان اسطوره ای و حماسی و صحنه هایی از داستان ها و افسانه ها نقش و نگارین می كرده اند.

    در دوره اسلامی نیز نقشینه كردن دیوار بناها با شمایل و با مضامین حماسی _ ملی و حماسی _ مذهبی رواج داشته است. منبع الهام نقاشان تزئینی بناها در شمایل پردازی های حماسی _ ملی، شاهنامه و چهره و پیكره قهرمانان و واقعه های حماسی آن، مانند جنگ رستم و سهراب، رستم و اسفندیار، رستم و اشكبوس و رستم و دیو سپید بود. این هنرمندان معمولا سردر ورودی و دیوارهای سربینه حمام ها، سردر كاروانسراها، دروازه ها، سراها، قیصریه ها، ورودی بازارچه ها، سردر زورخانه ها، دیوارهای درون قهوه خانه ها و ایوان ها و سقف های خانه های اعیان را متناسب با كاربری های اجتماعی _ فرهنگی هر یك از فضاهای این بناها، با صورت ها و پیكره های پهلوانان و صحنه های رزمی و بزمی نقاشی می كردند و می آراستند (بلوكباشی، 1375 : 97 _ 98).

    معماری بناهای شمایل نشان، انگاره هایی از واقعیت های تاریخی _ دینی و داستان های اسطوره ای _ حماسی فرهنگ ایران زمین را در پیشگاه و نظر بینندگان نسل ها در توالی زمان مجسم می سازد. بنا بر نظر كیپنبرگ (1373: 146) شمایل نگاری توصیفی از چگونگی قرائت تصاویر موجود در فرهنگ ها به كمك خود تصاویر است. شمایل نگاری ما را قادر می سازد كه بر این اساس، وجوه كشف ناشده روح ملی و جهان بینی را بازسازی كنیم.

    به جز آذین های گیاهی و كتابه ای و شمایلی، آذین های دیگری نیز در معماری سنتی ایران به كار رفته اند، كه نشان گر آرمان های فرهنگی _ دینی مردم جامعه مسلمان ایران هستند. برای مثال معماران تزئینی برای جلوه گر ساختن هستی خداوند و نشان دادن مظهری از او در بناهای مقدس، از شیوه های گوناگون نقش پردازی در هنر معماری تزئینی بهره می جستند.

    همچنین در فرهنگ اسلامی، گنبد را مظهر آسمان و پایه های گنبد را مظهر زمین می پندارند. بوركهارت از گنبد و پایه چهارگوش نگهدارنده آن و مقرنس های میان گنبد و پایه ها، توجیهی بدیع و زیبا دارد. می گوید: «آسمان با حركت های مدور بی شمار و زمین با جهات چهارگانه همانند است. بنابراین، مقرنس ها با شكل كندو وارشان گنبد را كه نمادی است از آسمان، به پایه ها كه نمادی است از زمین، می پیوندد و حركت آسمانی را در نظام خاكی منعكس می كند. همو ثبات و بی تحركی كعب گنبد را در معماری جایگاه های مقدس، مظهر و نماد كمال و یا حالت ثبات و بی زمانی جهان معنا می كند. (بوركهارت، 1365: 85).

    معماران سنتی در گزینش شكل های طبیعی برای نقشینه كردن بناها رسالت مهم و بزرگی در برابر فرهنگ و دین از سویی و مردم جامعه از سوی دیگر احساس می كردند. هدف و آرمان این هنرمندان دیندار و معتقد این بود كه با نقش و نگارهایی كه بر در و دیوار بناها می نشانند، پیوندی میان جهان ناسوتی یا خاكی و جهان لاهوتی یا معنوی برقرار كنند و از این راه رابطه ای میان مردم جامعه و نیروهای مقدس مینوی و ربانی و مقربان بارگاه الهی پدید آورند. از این رو، شكل ها و نقش های گیاهان، جانوران، جامدات و اجرام سماوی را غالبا بر اساس مفاهیم نمادی ویژه آنها در فرهنگ و جامعه برمی گزیدند و در معماری به كار می بردند. درك زبان رمزی این نقش ها و دریافت معانی و مفاهیم آنها بسیار دشوار و فقط برای شماری از فرهنگواران و دینداران جامعه ای كه این نقش ها در فرهنگ آن جامعه معنا گرفته، ممكن و میسور بود.

    كتاب نامه

    الیاده، میرچا، 1372. رساله در تاریخ ادیان. ترجمه جلال ستاری. تهران: سروش

    برومبوژه، كریستیان، 1370. مسكن و معماری در جامعه روستایی گیلان. ترجمه علاءالدین گوشه گیر. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی وزارت فرهنگ و آموزش عالی.

    بلوكباشی، علی، 1375. قهوه خانه های ایران. تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی.

    بلوكباشی، علی، 1377. نقد و نظر: معرفی و نقد آثاری در ادبیات مردم شناسی. تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی

    بوركهارت، تیتوس، 1365. هنر اسلامی و زبان بیان. ترجمه مسعود رجب نیا. تهران: سروش.

    پوپ، آرتور، 1355. هنر ایران در گذشته و آینده. ترجمه عیسی صدیق، تهران: مدرسه عالی خدمات جهانگردی و اطلاعات.

    خلج، منصور، 1364. «تكیه معاون الملك»، در تاریخچه نمایش در باختران تهران.

    كیپنبرگ، اچ. جی، 1373. «شمایل نگاری و دین». ترجمه مجید محمدی. نامه فرهنگ. س4، ش 4.

    گدار، یدا، 66 _ 1365. «امامزاده زید اصفهان»، در آثار ایران. نوشته آندره گدار و دیگران. ترجمه ابوالحسن سرومقدم.

    مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی.

    همایونی، صادق، 1355. حسینیه مشیر. تهران: انتشارات سازمان جشن و هنر

  2. 2 کاربر مقابل از memarkade عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده اند .

    m.pezeshkian (08.03.2012),sirousb (27.02.2011)

  3. # ADS
    تبلیغات در مدار
    تاریخ عضویت
    همیشه
    محل سکونت
    دنیای تبلیغات
    نوشته ها
    بسیاری

     

موضوعات مشابه

  1. دانلود آیین نامه ها و نشریات و ضوابط و بخشنامه های سازمان مدیریت
    توسط Sajad در انجمن استاندارها و ضوابط عمران
    پاسخ: 1
    آخرين نوشته: 10.09.2012, 22:45
  2. آیین نامه جوشکاری aws d1.1
    توسط sirousb در انجمن استاندارها و ضوابط عمران
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 07.07.2011, 00:55
  3. کتاب مرمت تزیینات وابسته به معماری سنتی
    توسط kamranstel در انجمن کتب و مجلات مرمتی
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 29.06.2011, 07:46
  4. آیین نامه طراحی بنادر و سازه های دریایی ایران-نشریه 300
    توسط sirousb در انجمن استاندارها و ضوابط عمران
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 24.06.2011, 15:46
  5. دستگاه های غیرمخرب تعیین دانسیته آسفالت
    توسط nima7 در انجمن مقالات و کتب عمران
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 04.02.2011, 04:14

کلمات کلیدی این موضوع

علاقه مندی ها (Bookmarks)

علاقه مندی ها (Bookmarks)

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
اطلاعات تماس با نقش نگار
جهت ارتباط با مديریت نقش نگار می توانید از اطلاعات زیر استفاده نمایید .
Email : sirousb@gmail.com
Tell : 09101414214 سیروس برادران
کليه حقوق مادي و معنوي براي نقش نگار محفوظ مي باشد .