نقوش اسلیمی و مقرنس

نمایش نتایج: از 1 به 1 از 1

موضوع: نقوش اسلیمی و مقرنس

  1. Top | #1

    تاریخ عضویت
    01.08.2011
    عنوان کاربر
    ناظم انجمن
    ميانگين پست در روز
    0.74
    نوشته ها
    1,448
    تشکر ها
    3,949
    از این کاربر 3,888 بار در 851 ارسال تشکر شده است.
    سیستم عامل و مرورگر

    نقوش اسلیمی و مقرنس



    هنرهای تزیینی- اسلیمى و مقرنس
    یکی از دیگر زیبایی*هاى شگفت*انگیز معمارى اسلامی، تزیینات آن است که به صورتهاى مختلف در جاى جاى بناهاى اسلامى و متناسب با آن به کار رفته است. یعنى تزیینات اسلامی علاوه بر آرایش و زیبایى بنا، در استحکام و رنگ*آمیزى آن نیز نقشى مهم ایفا می*کند. بنابراین «هنرهاى تزیینى به آن دسته از هنر گفته می*شود که غیر از مشخصات خاص، از نظر نقوش و رنگ*آمیزى مفید فایده*اى هم باشد». [44] تزیین به منزله آرایشى است که بناى معمارى را دلپذیرتر می*نمایاند و یا به غناى یک اثر می*افزاید. همچنانکه عالم خلقت یکنواخت نیست و از تنوع و گوناگونیهاى زیادی برخوردار است. معمارى اسلامى هم به گونه*اى نمادین، اشاره به خلقت و جهان هستی دارد که خود سرشار از دگرگونى است. تزیین به مانند زیر و بمهاى نگارین کنایه*آمیزی از عالم خلقت و داراى بعد زیبا شناختى غنى است. هنر اسلامى در این مورد بر دیگر هنرها برترى دارد.

    اسلام از همان ابتدا با طرد نقوش جانداران، بویژه تصاویر انسانی، جا را باى انواع هنرنمایى و آفریدن تزیینات جدید باز کرد و دامنة آن، چنان وسیع شد که شگفتى همگان را برانگیخت.

    نقوش هندسى پیچ در پیچ، مرکب از یک دایره که در درون خود پذیراى تمامى اشکال دیگر است. اسلیمی*ها و گل و بوته*هایى که نشانه*اى از باغ همیشه بهار بهشت است، همه و همه نشان از خلاقیت هنرمند مسلمان در ایجاد طرحهاى نو دارند. تزیینات زبان خاص خود را دارند و گویاى حقایقى اسرارآمیزند که ادراک آن در پرتو شناخت معمارى هستى میسر است و هنرمند اسلامى بخوبى از عهده این مهم برآمده است.

    «با آشنایى به زبان تزیینات، می*توان نقش و نگار را همچون شعرى خواند، یا می*توان با دنبال کردن پیچ و خمهاى زیرکانة نقشها، خود را فراموش کرد، طرحهاى تزیینى مجرد بویژه در مسجدهاى بزرگ، چیزى فراتر از زیباسازى است. آنچه در چشم غربى صرفاً زینتی می*نماید، البته زینتى است، ولى در عین حال نمایشى است از طریق نمادهاى سنتى و تصویری. این شکل ساختارى و تزیینی، داراى شاخصى آسمانى است». [45]

    نقشهای اسلیمى

    یکی از تزیینات متداول در هنر اسلامی، طرحهاى اسلیمى یا آرابسک [46] است که عبارت از اشکال به هم بافته و در هم پیچیدة غنچه و شاخ و برگ و گل و گیاهانى است که در قرآن از آن نام برده شده است و به گیاهان بهشتى شهرت دارد. گیاهانى مثل خرما [47] ، انگور [48] ، انار [49] که در قرآن بارها نام برده شده**اند، به صورت تجریدى و انتزاعى به کار رفته**اند. گاه نیز اشکال حیواناتى چون ماهی، عقاب، خرگوش، اردک، خرس و روباه به شکل اصلى یا تجریدى در لابلاى پیچ و خمهاى موزون اسلیمى با حال و هواى گوناگون گنجانده شده است.

    نقوش اسلیمى در هنرهاى قبل از اسلام در میان ملل مختلف وجود داشته است، اما نه به شکلی متنوع، و تنها از قرن چهارم هجرى به بعد در کشورهاى اسلامى دیده شده که بر روی سطوح مختلف، تزیین کتابها، کاشیکاری، خاتم*کاری، پارچه*بافی، قالیبافى و فلزکاری، نقوش گل و بته که ختایى نامیده می*شود، به کار رفته*اند.

    «نقوش اسلیمى حرکتى نرم و سیال دارد که نگاه بیننده را شادمانه به حرکت و سکون در سراسر سطح تزیین شده وا می*دارد. نگاه تماشاگر در هیچ جا ثابت نمی*ماند و در همه جا سیر می*کند، از حاشیه درون طرح و از درون به برون.

    گاه کنگرة برگها از سرعت دیدن او می**کاهند و گاه گره*ها، ابرها و فرمهاى حلزونى اسلیمی، آن را به چرخش وا می*دارد. گاه حرکت سریع بندهاى اسلیمى نگاه را به دوران می*گیرد، و گاه گل اسلیمى چون دهان اژدهایى او را به خود مشغول می*کند. بر اثر این نوع حرکات تند و کند، در رنگهاى شاداب و شکلهاى آشنا و سطحهاى زیر و زبر است که بعضی می*گویند هدف از این گونه تزیین در سطح کاشى یا قالى ایجاد باغى است در سطح خشک معمارى یا در کف اتاق منزل، باغى که با خطوط سیال و با نشانهایى از میوه*ها و گیاهان آشنا، نوید باغهاى بهشت را می**دهد».

    همچنانکه خداوند متعال با خلق زیباییها و تزیین و رنگ*آمیزى طبیعت زندگى را از یکنواختى و خشونت مادى رهانید، هنرمند مسلمان نیز به تبعیت از خالق و با دریافت و درک معناشناسى عالم، سختى و خشونت شیء یا یک اثر معمارى را به کمک تزیینات غنا و شادابى و طراوتى خاص بخشید. تزیین به منزلة لباس برازنده*اى است که بر پیکرة عریان بنا پوشیده شده و بدین ترتیب، زیبایى و هماهنگی، دو عنصر اصلى در تزیینات اسلامی است که به گونه*اى نمادین، اشاره به جمال و جلال خداوند دارد.

    همان*طور که اشاره شد، طرحهاى اسلیمى به لحاظ زمانی، مربوط به قبل از اسلام است. زمانى که بشر دست به خلق آثار هنرى زد، از تصویر گیاه به عنوان الگویى پرمعنا استفاده کرد. بنا بر نظر بعضى صاحبنظران، نقش اسلیمى به صورت گیاه، از نقش تاک سرچشمه گرفته که به صورت گیاهى درهم فرو رفته با برگها و ساقه*هاى درهم پیچیده به صورت مشبک طراحی شده است. در فصرالمشتى تزیینات بناهاى اولیه اسلامی، به صورت شاخ و برگ تاک پرداخت شده است و در کنار آن تصاویر جانداران نقش شده است و این مجموعه یادآور «درخت زندگی» است. همچنین در قبةالصخره و در محراب مسجد جامع اموى در دمشق و در محراب مسجد جامع قیروان، نقشهاى تاک پرداخت شده است. نقش اسلیمی، علاوه بر تاک، صورت گیاهان دیگر را نیز نمودار می*سازد و لذا، اسلیمى در بند گیاهى خاص نیست و از نقوش درهم و پیچاپیچ تشکیل شده است. این گونه تزیین رمزآلود در میان مردم بیابانگرد آمده که از آسیاى میانه بر اروپا تاخته*اند، رواج داشته است.

    گفتیم که در طرحهاى گیاهى اسلیمی، از اشکال جانوران هم استفاده شده است. «هنر جانور نگاری» از هنرسکاها و سرمتها، سرچشمه گرفت و تا قرون وسطى ادامه پیدا کرد که در هنر «بیابانگردان» متجلى شد که ردیف جانورانى است که در پى هم دوانند.

    هنرهای اسلامى در سبک و روش خود، با الهام از کتاب عظیم قرآن و دیگر منابع موجود، خود، طرحى نو درافکنده و در هر سرزمینى با توجه به ویژگیهاى محلى و قومی، نقاط اشتراک فراوانى دارند که برگرفته از اندیشه لایزال اسلام است و با وجود سبکهاى متنوع و مخصوص، هر کدام هویت خود را حفظ کرده*اند.

    دربارة طرح اولیه اسلیمى عقیدة قالیبافان به آن است که «طرح اولیه اسلیمى به دست حضرت امیر (ع) کشیده شده است و نقل می*کنند که «حضرت على (ع) روزى نقاشان را احضار کردند و فرمودند چون نقش کردن موجودات جاندار، دعوى برابرى با خالق است، خالى از اشکال نیست، خود دایرة مواجى با شاخه*هاى موزون و پرپیچ و خم نقش کرد که همان طرح اسلیمى باشد و این نقش اساس کار نقاشان اسلامى قرار گرفت»

    در هر صورت ریشة طرحهاى اسلیمى را بعضى از ایران و یا عدة دیگر آن را مثل چیزهاى دیگر از یونان می*دانند که سابقة آن را می*توان با قدمت تمدن بشر در خاورمیانه برابر دانست».

    نقوش اسلامى به گونه*اى هماهنگ شده است که توازن خاصى بین اجزاى آن وجود دارد. همچنین پیچیدگى و درهم رفتگى آن حکایت از نظم هندسى خاصى دارد. این نقوش بر اساس دایره*هایی که در آن تکرار شده است ترسیم می*شود. این هماهنگی، وزن و آهنگ خاصى را در خود پنهان دارد که از طبیعت الهام می*گیرد و اثر مخلوق را به اثر خالق شبیه می*سازد و طرحى مناسب از الگویى آسمانى را پى می*ریزد.

    عامل دیگر در اسلیمی، درهم فرورفتگى و پیچیدگى طرحها و نقشهاى آن است که نگاه بیننده را در یک جا متمرکز نمی*سازد و در پیچ و خمهاى طرح به حرکت وا می*دارد. این اشکال در شکلهاى انحنادار و دایره*ها پرداخت شده است: «شکلهاى پیچاپیچهاى اسلامى معمولاً از یک یا چند شکل منتظم، پرداخته می*شوند که در انحناها و دوایر می**افتند و به نقش ستارگان چند پر در می*آیند و این بدان معنى است که تناسبات وابسته به یک نقش در سطح گسترش طرح تکرار می*شود. طرحهاى گوناگونى از نوع مشابه، چه بسیار در هم فرو روند و شبکه*اى از خطها بسازند که مستمراً ادامه یابند و چند کانون یا مرکز هم بسازند. در الگوى رایج، دایره به شش و هشت و پنج قسمت بخش می*شود. شش قسمتى از همه بیشتر رایج است، زیرا که با شعاع دایره می*توان این کار را کرد و سپس به دوازده، که برابر است با منطقه البروج تقسیم کرد. تقسیم دایره به هشت، سهولت بیشترى دارد. از آن*رو که متضمن تقسیم دایره است بر اساس نیمى از مربع محاط در دایره. تقسیمات هندسى دایره و رسیدن به هشت ضلعی، یا بهتر بگوییم محاط کردن دو مربع در دایرة محیطی، در هنر اسلامى بسیار رایج است و نمونه*اى از آن در نقشة قبه*الصخره ملاحظه شد».

    در این اصل هنر اسلامی، هماهنگى پدید آمده در اجزاء پر پیچ و خم اسلیمى حکایت از این دارد که همة اجزاء عالم به یک اصل چسبید*ه*اند و آن اصل اساسى وحدت بخش عالم هستی است که اشیاء به واسطة آن متجلى گشته*اند و دلالت بر گرایش و پیوند جزء با کل دارد که آن کل محیط بر هر یک از اجزاء خود است.
    [دسترسی به لینک ها فقط برای اعضای انجمن امکان پذیر می باشد . همین حالا ثبت نام کنید]

    [دسترسی به لینک ها فقط برای اعضای انجمن امکان پذیر می باشد . همین حالا ثبت نام کنید]




  2. 2 کاربر مقابل از archi kochoolo عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده اند .

    Mehraz (08.12.2011),mina nik (07.10.2013)

  3. # ADS
    تبلیغات در مدار
    تاریخ عضویت
    همیشه
    نوشته ها
    بسیاری

     

علاقه مندی ها (Bookmarks)

علاقه مندی ها (Bookmarks)

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
اطلاعات تماس با نقش نگار
جهت ارتباط با مديریت نقش نگار می توانید از اطلاعات زیر استفاده نمایید .
Email : sirousb@gmail.com
Tell : 09101414214 سیروس برادران
کليه حقوق مادي و معنوي براي نقش نگار محفوظ مي باشد .