پوشش های پرکننده در معماری ایران:

نمایش نتایج: از 1 به 2 از 2

موضوع: پوشش های پرکننده در معماری ایران:

  1. Top | #1

    تاریخ عضویت
    01.08.2011
    عنوان کاربر
    ناظم انجمن
    ميانگين پست در روز
    0.74
    نوشته ها
    1,448
    تشکر ها
    3,949
    از این کاربر 3,888 بار در 851 ارسال تشکر شده است.
    سیستم عامل و مرورگر

    پوشش های پرکننده در معماری ایران:


    پوشش های پرکننده در معماری ایران:

    گستردگی انواع تاقهای ایرانی از لحاظ فرم و ارتباط مستقیم نحوهعملکرد نیروها در تاقها می گردد ، نیاز به نگرشی مستقل در تعریف انواع تاق احساسمی گردد. آنچه در این نوشتار به آن پرداخته می شود معرفی انواع تاقهای پر کننده میباشد.در این تاقها که حکم پوشاننده و پر کننده را دارند در صورتیکه دارای پاشنةقوسی باشند اثر نیروی فشاری از تاق بر شانه های تویزه وارد می شود و از تویزه هابه عناصر عمودی که ستونها و دیوارهای باربر هستند رفته و از آنها به زمین منتقل میشود، به همین دلیل دیوار زیر تاق می تواند با پس نشین و باریکتر اجرا شود ، به اینقبیل پوشش ها تاق و چشمه نیز گفته می شود.

    از بسط یک قوس در فضا یا سه بعد شکلی بنام تاق بوجود می آید(معماریان ، غلامحسین، 1367، صفحه 63) ، بنابر شیوه توزیع تنشها بر روی جرزهای(تکیه گاههای ) محیطی فضای مورد پوشش و فرم هندسی دو گروه کلی تاق قابل تقسیم است.

    1- تاق با شکل گسترده (باز)

    2- تاق با شکل بسته

    1- تاق با شکل گسترده (باز) :

    این تاق بوسیله انتقال یک مقطع مولد در طول یک محور افقی بدست میآید ، در این حالت صفحة حامل مقطع مولد ، عمود بر صفحة حامل این محور است سطح حاصلشده شکلی استوانی یا نزدیک به آن است ، که بر روی دو خط موازیعرضه شده بوسیلهتقسیم گاهها مستقر می شود .( رولان بزنوال،1379 ، صفحه 69)

    مقطع این تاق که آهنگ یا گهواره ای نامیده می شود می تواند یکی ازمقاطع قوسهای ایرانی باشد . در این تاق بخش اعظم نقش ها به صورت خطی بر روی بخشاعظم سطح پوشیده توزیع می شود.

    استفاده از این نوع تاق معمولاً مناسب با فضای زیرین آن و معمولاًجهت فضاهای مستطیل شکل مثل راهروها ، دالانها ، ایوانها می باشد؛ با به عبارتیدیگر فضاهایی که دارای یک محور فضایی هستند.

    1-1 ویژگیهای ایستایی :

    در این تاق عدم وجود منحنی در جهت انتقال تاق از آن یک سطح قابلگسترده شدن می سازد. در این تاق حمل نیروها به گونه ای متداوم صورت پذیرفته و برروی* کل طول کل طول دو جرز موازی توزیع می شود.

    2- تاق با شکل بسته :

    تاقهای توزیع کنندۀ تنشها بر روی مجموعه محیط پوشیده شده ، میتوانند بنا بر شیوۀ پیدایش خود به دو گروه تقسیم شوند:

    1. اولین گروه عبارتند از شکلهای مدوربا خیزکوتاه که در واقع همان کلمبوها هستند.

    2. دومین گروه با عنوان تاق "بستهترکیبی" تاقهایی را شامل می شود که نحوه پیدایش هندسی د رآنها سبب بروز شیوههای متعدد انتقال و پوشش فضا شده است.

    2-1- تاقهای دورانی :

    پیدایش یک تاق دورانی از طریق گردش یک مقطع مولد به دور یک محورعمودی حاصل می شود ، وقتی که مقطع مولد یک نیم دایره است شکل بدست آمده یک نیم کرهاست گو اینکه اینگونه تاق می تواند با کمک یک مقطع سهموی یا بیضوی نیز حادثشود.تاقهای دورانی جهت انطباق خود با زمینۀ مربع نیاز به عناصر واسط دارند.

    2-1-1- مقاومت شکلی تاق دورانی:

    تاق دورانی یک سطح منحنی در همۀ نقاط می دارد وبنابراین خط مستقیمافقی را شامل نمی شود . نبود خط افقی ، از این سطح مدور سطحی غیر قابل گسترش و غیرقابل باز شدن می سازد و مقاومت شکلی با ایمنی را برای تاق عرضه می دارد. در ابتدالازم به ذکر است، تقاطع صفحات عمودی با سطح تاق نصف النهارهای آن را تعیین می کنندو تقاطع سطح دوران و صفحات افقی مدارات را شکل می دهند.

    صلبیت و مقاومت این سطوح ناشی از مقاومتی است که در مقابل تغییرشکل به خرج می دهند ، تغییر شکلی که میل به مسطح کردن آنها دارد و بر آنست تاانتحای آن را کاهش دهد.در این تاق نصف النهارها بوسیلۀ مدارهایی حمایت می شوند کهحرکت جانبی نیروهای فشاری برای گسترده شدن را پیدا می کند ، بنا براین منحنی ازرانش های افقی تاق بر روی جرزها بو سیلۀ مدارات خنثی می شود .(رولان بزنوال، 1379،صفحه 79)

    افزون بر این، ویژگی شکلهای بسته این است که وقتی بر روی یک پایهممتد قرار می گیرند، فشارهای وارده را بر همۀ سطح پوشیده توزیع می کنند. شکلگسترده چنین توزیعی را تنها در دو جهت انجام میدهند.

    2-1-2- طاق کلمبو:

    از انواع طاقهای بسته دورانی که یکی از عمده ترین پرکننده ها درمعماری ایرانی به شمار می رود، کلمبو می باشد. کلمبو گنبد کوچکی است که عمدتاً زیرسازی ، گوشه سازی و شکنج ندارد و روی چهار دیوار تا ستون روی زمینۀ مربع اجرا میشود.

    نکته قابل ذکر آنکه دیواری که کلمبو روی آن می نشیند می تواندبسیار ظریف باشد بطوریکه تا 6/1 دهانه برای ضخامت دیوار کافیست ، حال آنکه درطاقهای دیگر (آخرین دیواری که رانش روی آن می آید)معمولاً ضخامت زیاد دارد(نسبت2به 5 )یعنی در دهانه ای به وسعت 5 گز ضخامت دیوار حداقل 2 گز خواهد بود.

    همانگونه که در بالا توضیح داده شد علت آنکه در کلمبو پوشش ضخامتدیوار کم می شود خنثی شدن نیروی رانش نصف النهارها توسط مدارات گنبد و همچنین نقاطزیاد اتکا تاق به دیوار (حداقل در 8 نقطه بار گنبد به دیوارها می تواند منتقل شود)و توزیع یکنواخت نیرو.

    2-1-3- انتقال از مربع به دایره :

    تاقهای کلمبو بر روی زمینۀ مربع یا مسطتیل نزدیک به مربع با پاشنۀقوسی اجرا می شوند .در این حالت باید زمینۀ مربع شکل حداقل به یک هشت ضلعی تبدیلشود . ساده ترین و قدیمی ترین نوع اجرا کلمبو بر روی تویزه پرکردن و چیده خشت برروی دو تویزه باربر و بالا آوردن آن می باشد . معولا زیر کلمبو را کمی پیش می کنندیا کتیبه ای میگذارند (این پیش آمدگی معمولا یک کلوک آجر است) که به آن گریوار(گلوبند) گویند.

    2-2- تاق بسته ترکیبی:

    دومین گروه تاقهای بسته بوسیلۀ تطابق خود بدون عناصر انتقال ، باقاعدۀ چهار ضلعی ساخته می شوند. بر خلاف تاقهای بسته دورانی که خود را بوسیلۀدوران یک مقطع مولد تعریف و بنابراین انحنای مشخصی را در همۀ صفحه های عمودی عرضهمی کنند ، تاقهای بسته چنین یکسانی و ثبات انحنایی را عرضه نمی دارند.در حالیکهتاقهای مدور اصولاً برای پوشش سطوح مربع یا دایره ای استفاده می شود ، تاقهای بستهمرکب پوشش سطح مستطیل را ممکن می سازد.

    برای سطوح مربع ، این تاقها در دو سطح متقارن از وسط اضلاع عبور میکنند و دو سطح در بر گیرندۀ قطرها را در خود تعریف می کنند. برای سطوح مستطیل ،محور تقارن تنها بوسیلۀ فصل مشترک دو سطح عبور کننده در میانه اضلاع تعریف می شود.از پاشنۀ مسطح و قوسی در هر دو مورد استفاده می شود ، گواینکه پاشنۀ قوسی برایقاعده مربع شکل کمتر استفاده می شود.

    2-2-1- ویژگی سازه ای:

    از نظر سازه ای و مکانیکی شکل بسته این تاقها همانند تاقهای دورانی(کلمبو) به دلیل انتقال نیرو بر تمام سطح مقاومت شکلی با اهمیتی را برای تاق عرضهمی کند ولی در این تاق این ویژگی با دو موضوع محدود می شود:

    الف- مقطع افقی غیر دایره ، که این مقطع می تواند نقاط ضعف درقسمتهای مستقیم الخط را آشکار سازد.

    ب- عدم استفاده از رگه چینی های حلقوی (تغییر شکل پذیری کمتر)

    2-2-2- انواع تاق بسته ترکیبی از نظر فنون اجزاء دو شکل آن:

    اجزا این قبیل تاقها معمولاً بدون قالب بوده و اجرای آن می توند ازچند کانون (معمولاً 2 تا 4) شروع شده و چند نقطه (گوشه و یا ضلع) شروع کار راتعریف کنند.

    2-2-3- انواع تاق ترکیبی:

    الف - چهار کانون ، پیشرفت کار از سوی اضلاع :

    در این پوشش که پیشرفت از چهار ضلع شروع و ادامه می یابد و ترکها(لنگه های تاق) به یکدیگر بسته می شوند ، فصل مشترک به قطرها محدود می شود . اینشکل از پوشش اصولاً برای نقشه مربع و گاهی برای نقشه مربع مستطیل نیز استفاده میشود.

    1- تاق چهار ترک را میتوان نمونۀ این تاق را نام برد . این تاق بدون قالب بوده و تنها از یک قالب نازکساخته شده از نی و گچ بعنوان الگو در محل همرسی چهار تکه تاق استفاده می شود؛ دراین تاق چهار ترک را بطور همزمان و با یک تکیه بر هم اجرا می نمایند

    تصویر 13: نحوه و جزئیات اجرای تاق چهار ترک
    مأخذ: فن آوری تاق در خاور کهن

    در این روش رجهای پوشش بر روی هر دیوار و با ادامه رج چینی بارعایت غلت تاق در جهت محور عمودی و با رعایت پا تو پا گذاردن رجها خواهد بود. ازنظر هندسی ، از تقاطع دو تاق گهواره ای که پا کار آن بر روی چهار دیوار یا چهارسطح تکیه کند می باشد .نقطه ضعف این تاق و آسیب پذیری آن در قسمت های مستقیم الخطهمرسی چهار تکه تاق می باشد.

    ب- چهار کانون ، پیشرفت کار از گوشه ها:

    در این تاق پیشروی همواره از گوشه شروع می شود . این تاق با توجهبه پاشنۀ تاق که می تواند مسطح و یا قوسی شکل باشد به دو دسته تقسیم می شود : 1-کژاوه(دارای پاشنه قوسی) ، 2- چهار گرده پوش (دارای پاشنه مسطح)

    1- تاق کژاوه:

    ساده ترین نوع اجرای تاق بین دو یا چهار تویزه می باشد .کژاوه شکلنیمه ای از پیله کرم ابریشم است که به لحاظ سادگی اجرا به تبعیت از منحنی تویزهپوشش می شود.در این پوشش اثر نیروی فشاری از طاق بر شانه های تویزه می باشد . ازاین رو پوشش دیوار تویزه قطور تر ساخته میشود و به همین دلیل دیوار زیر زیر طاق باپس نشین اجرا شده که در مواردی حتی این دیوار نیز حذف میشود.

    آجر چینی در پوشش تویزه با رعایت پاتوپا شدن رجها در انواع مختلفمانند خفته راسته و حصیری ساخته شود. این پوشش بدون قالب اجرا شده و اجرای آن بهمهارت استادکار بستگی دارد. این پوشش یکی از رایجترین انواع پرکننده ها که دراصطلاح همان تاق و چشمه نامیده میشود می باشد.

    2-2- چهار گرده پوش:

    این تاق دارای پیشروی از گوشه ها و پاشنۀ مسطح بوده و اصطلاحاً بهآن"دور پیازی" نیز گفته می شود ، در فضاهای مربع بخوبی قابل اجرا است .

    اما در فضاهای مربع مستطیل با کم و زیاد کردن ملات در بین رجهااجرا می شود، به طور کلی این پوشش بیشتر برای فضاهای مربع قابل استفاده است .

    ساخت این تاق با اجرای نیم مخروط هایی با زاویه رأس 90 درجه درچهار گوشه فضا آغاز شده و تا هنگام برخورد گره ها به هم و پا تو پا رجها و پوشیدنکل تاق ادامه می یابد.

    2-3- تاق چهار بخشی (گلو در هم) :

    این تاق همانند تاق ترکین از تقاطع دو تاق گهواره ایی بوجود می آیدبا این تفاوت که در این تاق بجای

    اینکه چهار ضلع تاق بر روی چهار دیوار یا سطح تکیه کند بر روی چهارنقطه استوار می شود. اجرای تاق از چهار گوشۀ آن شروع و به رأس آن ختم می شود ،برای اجرای آن نیاز به تویزه های گچی راهنما می باشد.

    دو کانون:

    نمونه این نوع تاق می توان از تاق آهنگ و افتادۀ دو طرفه نام بردکه بر روی جرز باربر اصلی نشسته و از هر دو طرف به اسپر تکیه دارد. اجرای آن بدینصورت است که ابتدا شکل تاق با ملات گل و به کمک ریسمان بر هر دو اسپر پشتیبانترسیم شده و سپس زدن تاق با چیدن ردیف های کوتاه و مایلی از خشت یا آجر، به ترتیبهمراه با ملات گل و گچ که متمایل به اسپر بوده و موقعیت شان از الگوی گلی یاد شدهپیروی میکند آغاز می گردد.

    پیشروی مختلط:

    در این حالت پیشروی از چهار نقطه (گوشه ها) شروع شده و امکانپیشرفت بعدی به صورت دو کانونی را فراهم می کند .از انواع این تاق می توان از تاقلی لی پوش نام برد که در آن بر خلاف تاقی آهنگ پشتیبان وجود ندارد ، و با چیدن سهقطعه تاق قوسی هم ارتفاع ، پشتیبان لازم برای زدن تاقی پدید می آید . آنگاه تاقاصلی با تکیه بر بخش اجرا شده بصورت اجرا می گردد.

    منابع و مآخذ

    کتاب ها

    1. بزنوال، رولان؛ فن آوری تاق در خاور کهن؛ ترجمه سید محسن حبیبی؛تهــران، سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه) با همکاری انجمن ایران شناسی فرانسهدر ایــران، چاپ یکم، 1379، جلد 1و2.

    2. زمرشیدی، حسین؛ معماری ایــران، اجرای ساختمان با مصالح سنتی؛تهــران، انتشارات آزاده، چاپ ششم، 1382.

    3. پیرنیا، محمد کریم ؛آشنایی با معماری اسلای ایران، تهران،انتشارات سروش دانش، چاپ دهم،1384

    4. ماریو سالوادوری؛ سازه در معماری؛ ترجمه دکتر محمود گلابچی؛ تهران،دانشگاه تهران، چاپ ششم،1385

    5. نیارش در معماری ایران؛ غلامحسین معماریان، تهران، دانشگاه علمو صنعت، چاپ اول، 1367

    6. مجله اثر؛شماره 24، پاییز 1377

    مقالات

    6. ورایهندسـه تاق و گنبد؛ فرهـاد فخار تهــرانی؛ مجله صفه، شمار 6 تا 8؛ تابستان، پاییزو زمستان 1371، سال دوم.

    پروژه ها

    8. طرح مرمت ارگ بم؛هوتن احمدی همدانی، علیرضا افتاده، مهدی غفاری، رضا مالکی نژاد، بابک مطلب نژاد،آرش مهـرگانی، بهزاد وفایی (2/4254)؛ مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری دانشگاهشهید بهشتی؛ تهــران، ایــران..

    9. آشنایی با معماریاسلامی، قوس ها، تاق ها، و گنبدها؛ وحید خواجه پور، سیامک بهـرامی، فرهاد نعیمی(2442)؛ مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری دانشگاه شهید بهشتی؛ تهــران،ایــران.

    10. خانقاه چلبی اوغلی؛سید علی عماد دادرس (4867)؛ مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری دانشگاه شهیدبهشتی؛ تهــران، ایــران.

    18. آرشیو مرکز اسناد مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری دانشگاه شهید بهشتی؛تهــران، ایــران.


    ویرایش توسط archi kochoolo : 11.10.2011 در ساعت 12:12 دلیل: ویرایش فونت
    [دسترسی به لینک ها فقط برای اعضای انجمن امکان پذیر می باشد . همین حالا ثبت نام کنید]

    [دسترسی به لینک ها فقط برای اعضای انجمن امکان پذیر می باشد . همین حالا ثبت نام کنید]




  2. 4 کاربر مقابل از archi kochoolo عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده اند .

    Mehraz (11.10.2011),mina nik (21.10.2013),sirousb (09.10.2011),جاودشت (11.10.2011)

  3. # ADS
    تبلیغات در مدار
    تاریخ عضویت
    همیشه
    نوشته ها
    بسیاری

     

  4. Top | #2

    تاریخ عضویت
    28.01.2011
    عنوان کاربر
    عضو کارآمد
    ميانگين پست در روز
    0.24
    نوشته ها
    517
    تشکر ها
    1,945
    از این کاربر 1,827 بار در 557 ارسال تشکر شده است.
    سیستم عامل و مرورگر
    خسته نباشید مهندس

    ممنون از شما مقاله بسیار مفیدی هست اگه امان داره براتون فونت نوشته هارو

    عوض کنید یا سایزشو بزرگتر کنید ممنون میشم چونکه خوندنش خیلی مشکله

    با تشکر از شما . جاودشت

  5. 3 کاربر مقابل از جاودشت عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده اند .

    Mehraz (11.10.2011),sirousb (11.10.2011)

علاقه مندی ها (Bookmarks)

علاقه مندی ها (Bookmarks)

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
اطلاعات تماس با نقش نگار
جهت ارتباط با مديریت نقش نگار می توانید از اطلاعات زیر استفاده نمایید .
Email : sirousb@gmail.com
Tell : 09101414214 سیروس برادران
کليه حقوق مادي و معنوي براي نقش نگار محفوظ مي باشد .