تكنيك ساخت گچ بري هاي منحصر بفرد بقعه ايلخاني سيد ركن الدين

نمایش نتایج: از 1 به 1 از 1

موضوع: تكنيك ساخت گچ بري هاي منحصر بفرد بقعه ايلخاني سيد ركن الدين

  1. Top | #1

    تاریخ عضویت
    01.08.2011
    عنوان کاربر
    ناظم انجمن
    ميانگين پست در روز
    0.74
    نوشته ها
    1,448
    تشکر ها
    3,949
    از این کاربر 3,888 بار در 851 ارسال تشکر شده است.
    سیستم عامل و مرورگر

    تكنيك ساخت گچ بري هاي منحصر بفرد بقعه ايلخاني سيد ركن الدين

    کاربرد گچ و گچبری درایران از دیرباز دارای اهمیت فراوان بوده. این هنر به عنوان جزئی از تزيینات ، از ساختمانهایي درگذشته دورآغاز می گردد وتا اواخر دوره قاجار به طور مداوم مورد استفاده قرار گرفته و شاهکارهایی را شكل مي دهد .

    ایرانیان گچ بری را به چنان ظرافت وتنوعی رساندند که هیچ ملت دیگری در استعمال این ماده با ایشان برابری نمی کند .اوج درخشش هنر گچ بری ایران در دوره ایلخانی ظهور می یابد .

    شهر یزد در این زمان تحت حکومت فعلی خاندان آل مظفر اداره می گردید و به علت آرامش نسبی حاکم برآن آثار بی نظیری در سطح شهر قابل شناسایی است به طوری که می توان از بررسی بناهای آل مظفر به سبکی خاص به نام« سبک یزد» دست یافت .

    یکی از معروفترین بناهای قرن هشتم شهر یزد «مدرسه رکنیه » یا« بقعه سید رکن الدین»می باشد. تزيینات این بنا از منحصرترین تزيینات بناهای آل مظفر شهر یزد وسایر بناهای ایلخانی ایران می باشد.

    دراین میان گچ بریهای بنای مذکور به علت مواردی چون ظرافت ، گستردگی ، نقوش پیچیده ومهم تر از همه ، نوع و تکینک اجرا ، بیش از پیش توجه را به خود معطوف می سازد

    حفاظت ورسيدگي به گچ بري هاي بناي ركنيه همواره در بين بسياري از متخصصين ميراث فرهنگي و محققان از گذشته تا حال مورد توجه بوده است ويكي از مهمترين سوال هاي آنان ،چگونگي ساخت اين نوع گچ بري ارزشمند مي باشد .

    دربين گزارش و طرح سوال هاي اين متخصصين اگر چه همواره شعار يافتن راه حلي براي جلوگيري از تخريب بيش از بيش گچ بريهاي بناي مذكور ديده مي شوداما دريغ از يك راهكار. از اين رو موضوع حفاظت از اين گچ بري هاي منحصر به فرد، با اميد به يافتن راه حلي علمي وعملي براي نجات آنها از ريزش وتخريب بيشتر مد نظر قرار گرفت.

    از اين رو پروژه اي با عنوان « شناسايي تكنيك ساخت گچبري هاي منحصر بفرد بقعه ايلخاني سيدركن الدين » با هدف دست يابي به راه كار هاي حفاظت از آثار مذكور در 170 صفحه به همراه كليه مطالب اصلي و پيوست ها ، تحت سه فصل گرد آوري شده است .



    موارد پرداخته شده در فصل اول از قرار زير مي باشد :

    v يزد در گذر زمان و تغير و تداوم شهر

    v يزد در عهد آل مظفر :

    كه اوضاع اجتماعي ، سياسي و اقتصادي يزد در عهد آل مظفراز شكل گيري تا بر افتادن ، مورد بررسي و توجه قرار گرفته است .

    v مدارس تاريخي شهر يزد :

    از آن جا كه بناي مورد نظر در ابتداي امر « مدرسه ركنيه » ، از مدارس مهم و با ارزش ساخته شده در عهد آل مظفر بوده است ، لذا از بين 20 مدرسه عنوان شده در عصر مذكور توسط نويسندگان كتب معتبر تاريخي ، تنها 7 مدرسه بر جاي مانده در سطح شهر يزد ( مدارس ركنيه ، شميه ، كماليه ، ضيائيه، حسينيان ، شهاب الدين طراز و خانزاده ) از ديدگاه معماري و تزينات مورد بررسي و مقايسه قرار گرفته و در آخر نتايج حاصل از اين بررسي ارائه گرديده است .

    v تزيينات گچ بري با يك بررسي دوره اي از قديم ترين آنها در بناي دوازده امام متعلق به قرون 4 و5 هـ . ق تا عهد قاجار ، در محدوده شهر يزد شناسايي و معرفي گرديده است .



    فصل دوم :

    به طور كامل به مدرسه ركنيه اختصاص يافته است .

    بعد از معرفي شخصيت سيد ركن الدين ، تزينات موجود در بخش هاي مختلف بنا توصيف و توضيح داده شده است .

    در بخش پاياني اين فصل نقوش گياهي ، هندسي و كتيبه بناي ركنيه بررسي و مهمترين آن ها به صورت مستند نگاري ترسيمي ارئه گرديده است .

    موارد پرداخته شده در فصل سوم از قرار زير مي باشد :

    مباحث فن شناسي ، آسيب شناسي و در آخر پيشنهادات حفاظتي در خصوص گچ بري هاي مورد نظر مي باشد .

    در بخش فن شناسي بعد از مشاهدات اوليه و بررسي هاي دقيق دو نوع گچ بري شناسايي گرديد كه به تزيينات گچي قالبي و تزيينات گچي پيش طرح دار نامگذاري گرديدند .بر اساس مطالعات تطبيقي ، در هيچ يك از بناهاي عهد ايلخاني در ايران و خارج از كشور تزيينات گچي قالبي بدن گونه مشاهده نشد و تنها نمونه هايي از تزيينات گچي پيش طرح دار در محراب بناي الخاني « اشترجان » اصفهان به چشم مي خورد كه در مقايسه با تزيينات ركنيه ، از وسعت و ظرافت اندكي برخوردار مي باشند .

    مراحل رسيدن به تكنيك ساخت اثر عبارت است از :

    1- مستند نگاري
    2- نمونه برداري
    3- مشاهدات دستگاهي ( ارائه برخي روش هاي دستگاهي براي شناسايي كيفي مواد )
    4- شناسايي مواد تشكيل دهنده لايه ها با استفاده از مطالعات آزمايشگاهي شيميايي تر و دستگاهي ( , IR , SEMXRD )
    5- عمليات نمونه سازي:
    عمليات نمونه سازي به منظور حصول اطمينان از نتايج به دست آمده در بخش فن شناسي در هر دونوع تكنيك گچ بري امري لازم وضروري تشخيص داده شد.در انجام چنين عملياتي حضور يك استاد كار آگاه ومتخصص، در سرعت ، دقت وپيشبرد كارها بسيار موثر خواهد بود.خوشبختانه در طي عمليات نمونه سازي يكي ازبهترين استاد كاران تزيينات وابسته به معماري به نام استاد« خليل كارگر» افتخار همكاري به نگارنده را داده وبه حق، بدون بهره بردن از تجربيات ارزنده ايشان اين مرحله از كار با كيفيت مطلوب امكان پذير نبود


    نمونه سازي در نوع تزيينات گچي پيش طرح دار:

    مراحل كار عبارت است از :

    - ساخت تخته گچي با لايه هاي كاه گل و لايه نازكي از اندود گچ .

    - گرده كردن طرح اصلي بر روي اندود صيقلي گچي .

    - اجراي طرح رنگي با تركيبي از رنگدانه هاي اخرا و گل سفيد بر روي طرح گرده شده .

    - ساخت ملات مورد نظر با نسبت هاي مشخصي از گچ و خاك و خاكستر همراه با سريش به عنوان ماده اي با قابليت انعطاف و دير گير كننده .

    - قرار دادن ملات به عمل آمده با استفاده از روش فتيله كردن و يا به كمك ابزاري مانند بوم خوار بر روي طرح هاي رنگي و پرداخت به كمك ابزار گچبري و در آخر پنبه آب زدن .

    - اجراي ديگر رنگ هاي بين گچبري (به ترتيب : تركيبي از رنگ لاجورد و آبي مس . رنگ آخرا . اجراي لايه تداركاتي گل سرخ بر روي گچبري ها و در نهايت انداختن لايه طلا )

    - پوشش نهايي با استفاده از يك ماده محافظ طبيعي مانند سريشم .


    نمونه سازي در نوع تزيينات گچي قالبي :

    مراحل كارعبارت است از :

    - ساخت قابل چوبي از چوب درخت گردو .

    - ساخت زمينه اي با جنس متفاوت از چوب.

    - آغشته نمودن تمامي سطوح قالب چوبي با روغن بزرك .

    -ساخت ملات مورد نظر با نسبت هاي مشخصي از گچ و خاك و خاكستر .(در اين روش از گچ زنده استفاده خواهد شد .)

    - قرار دادن زمينه پلاستيكي بر زمينه خالي قالب چوبي .

    - ريختن ملات مورد نظربر سطح قالب و ماله كشيدن تا حد صاف شدن .

    - برداشتن زمينه پلاستيكي .

    - قالب زدن بر ديواري كه از قبل لايه هاي كاه گل و اندود صيقلي گچي بر آن اجرا گرديده است .

    - پرداخت گچ هاي اندك بيرون زده از قالب با استفاده از بوم خوار .

    - استفاده از پوشش نهايي مانند سريشم بر سطح كار .


    ب- آسيب شناسي

    انواع آسیب های مشاهده شده در مدرسه رکنیه ( با تاکید بر آسیب های وارده برتزيینات گچی بنا ) :

    1- ريزش لايه رنگ

    2- ريزش لايه گچ تزئيني

    3- تخريب و ريزش لايه بسترگچي

    4- تخريب و ريزش لايه آستر گلي

    5- حفره ها و رد لانه سازي هاي (گالري) ناشي از فعاليت موريانه

    6- لكه هاي زرد رنگ بر روي گچ بستر زيرين

    7- اثر سايش برگچ تزييني، در فضاي خارجي

    8- ريزش نزولات و گل ولاي حاصل از شسته شدن موادو مصالح بر تزيينات داخلي

    9- گرد و غبارو ذرات معلق بر روي تزيينات

    10- آلودگي ناشي از دوده

    11- چركي ناشی از برخورد دست

    12- كوبيدن ميخ و ساير اشياء نوك تيز برروي آثار به منظور نصب اشياء تزييني در بقعه

    13- نوشتن يادگاري

    14- مرمت هاي غلط گذشته

    15- ترك هاي عميق سازه اي



    در بخش آسيب شناسي ، عمده آسيب هاي مشاهده شده و عوامل موثر آسيب رسان از قرار زير مي باشد :

    عوامل بیرونی

    -عوامل بیولوژیک ( موریانه )

    - عوامل جوی

    -عوامل انسانی


    عوامل درونی

    -حرکت های اسکلت بنا

    -تکنیک ساخت گچ بری ها
    سخن آخر :

    بی شک تزیینات وابسته به معماری همان گونه که از نامشان پیدا است در مرحله نخست و بیش از هر چیز وابستگي به بنا یا محیطی دارند که زینت بخش آن بوده اند . به عبارتی بقای آثار تزیینی در ارتباط با بقای خود بنا است .

    گچ بری های بنای رکنیه بیش از نیمی از اهمیت ودرخشش خود را از نام « باني » وام می گیرد وبدون در نظر گرفتن و شناخت شخصيت معروف و مردمي « سيد ركن الدين » ، تزیینات این بنا نيز، امروزه توجه عام و خاص را به خود معطوف نساخته بود .

    یکی از مهمترین وبه واقع اصلی ترین امور حفاظتی در بناهای تاریخی ،ارجحیت حفظ سنت و اصالت فرهنگی – مردمی بنا نسبت به بعد تاریخی آن می باشد . شناخت سنت های هر دیار واحترام به باورهای اصیل ومردمی آنان اولین گام برای حفاظتی با برنامه واز روی تامل وتفکر خواهد بود . مردم محله « وقت والساعت » به واسطه بومي بودنشان ، « بقعه سید رکن الدین » را چون عنصری والا وارزشمند پاسداری کرده ودر حفظ ونگهداری نگین انگشتری محله شان با تعصبی وصف ناپذیر کوشا می باشند .

    با نگاهی آرمانی ، حفاظـت از اجرای تزیینی بنا ، حفاظت از اصل وسازه بنا ودرنهایت حفاظت از بافت در برگیرنده محله را شامل می شود .

    این امر در صورت همکاری گروه های مختلف ووابسته به یکدیگر در امر مرمت و حفاظت ، تحقق یافتنی و قابل پیش بینی خواهد بود.

    فنون محلی ساخت و ساز یکی دیگر از موارد تجلی حفظ اصالت وسنت می باشد . چه بسا که بسیاری از این فنون های قدیمی ، زیر انبوهی از لایه گرد وغبار زمان پنهان گردیده اند و هیچ کس را یارای زدودن آن نیست .

    شناخت دقیق این فنون پاک کردن همین لایه جهالت و احیاء سنتی است که سالیان دراز از بین دیگر سنت ها منسوخ شده بود .

    به عبارتی گاه شناخت اصولی وعلمی این فنون که منحصر به سرزمین یا منطقه ای خاص می باشد ، از اجرای مرمت، اهمیت بیشتری می یاید. این شناخت ، شامل شناخت آگاهانه فن، به همراه آسیب ها، کاستی ها و مشکلاتی است که به مرور زمان برای تزیینات رخ داده است .

    بی تردید زمانی که استادان فن در دوران گذشته ، دست به ساخت و ساز وخلق اثری جدید می زدند ، هرگز فکر نمی کردند که باگذر زمان و قطع ارتباطات نسل به نسل وسینه به سینه روش های ساخت آنان در پرده ای از ابهام فرو خواهد رفت .

    همین نکته ، درس بزرگی است برای جامعه کوچک و تقريبا نوپاي حفاظتگران آثار جهت ثبت ، ضبط ونگهداری فنونی که امروزه هست وهنوز وجود دارد ، که حفظ داشته های موجود، بسیار راحت تر از کشف واحیاء داشته هایی دور وبه فراموشی سپرده شده است .



    محقق و پژوهشگر :

    الهه خاكباز الونديان

    مسئول واحد مرمت آثار پايگاه ميراث فرهنگي شهر تاريخي يزد
    [دسترسی به لینک ها فقط برای اعضای انجمن امکان پذیر می باشد . همین حالا ثبت نام کنید]

    [دسترسی به لینک ها فقط برای اعضای انجمن امکان پذیر می باشد . همین حالا ثبت نام کنید]




  2. 7 کاربر مقابل از archi kochoolo عزیز به خاطر این پست مفید تشکر کرده اند .

    Mehraz (03.10.2011),mina nik (07.10.2013),sirousb (02.10.2011),مرمت گر (05.11.2011),ZigoR@T (01.10.2011),جاودشت (02.10.2011)

  3. # ADS
    تبلیغات در مدار
    تاریخ عضویت
    همیشه
    نوشته ها
    بسیاری

     

موضوعات مشابه

  1. پاسخ: 1
    آخرين نوشته: 09.10.2011, 10:41
  2. مرگ يك دريااااااااااااا
    توسط Ziba در انجمن ایران شناسی
    پاسخ: 6
    آخرين نوشته: 17.09.2011, 13:02
  3. يك هتل زيبا در تبريز
    توسط Ziba در انجمن بانک تصاویر و فیلم عمران
    پاسخ: 1
    آخرين نوشته: 08.09.2011, 16:30
  4. معرفي سنگهاي آنتيك و ايده پديد آمدن آنها
    توسط Mehraz در انجمن مصالح ساختمانی
    پاسخ: 3
    آخرين نوشته: 16.08.2011, 20:11
  5. دانلود فيلم مراحل ساخت يك هتل 15 طبقه در شش روز در چين
    توسط Sajad در انجمن بانک تصاویر و فیلم عمران
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 04.02.2011, 15:05

علاقه مندی ها (Bookmarks)

علاقه مندی ها (Bookmarks)

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
اطلاعات تماس با نقش نگار
جهت ارتباط با مديریت نقش نگار می توانید از اطلاعات زیر استفاده نمایید .
Email : sirousb@gmail.com
Tell : 09101414214 سیروس برادران
کليه حقوق مادي و معنوي براي نقش نگار محفوظ مي باشد .