PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : جایگاه سنت در معماری قرن بیستم ژاپن



ZigoR@T
25.07.2012, 06:02
جایگاه سنت در معماری قرن بیستم ژاپن-۱




میثم معصومی؛ دانشجوی دکترای معماری دانشگاه توهوکو- ژاپن:



مقدمه

یکی از دغدغه های موجود در معماری امروز ایران جایگاه واقعی سنت در معماری و تبیین شرایط آرمانی آن است. از یک طرف برخی از معماران برای همگام شدن با پیشرفت های معماری دنیا سعی می کنند تا با کپی برداری از نمونه های غربی، معماری ایران را در سطح و یا نزدیک به همتای غربی خود قرار دهند و از طرفی دیگر گروهی برای ایجاد یک هویت ایرانی در معماری سعی می کنند تا با الگو قرار دادن گل هایی انگشت شمار از گلزار معماری بومی ایرانی تحت عنوان معماری اسلامی ویا ایرانی هویت ملی به بناهای مخلوق خود دهند. و در یک کلام شاید بتوان گفت که معماری امروز ایران در دنیایی از بلاتکلیفی میان سنت و مدرنیزاسیون غوطه ور است.
در این مقاله با توجه به شرایط حاکم بر معماری ایران، به بررسی رابطه دو عنصر سنت و مدرنیزاسیون در معماری ژاپن پرداخته می شود. به امید آنکه تجربیات ژاپن روزنه ای باشد در پیدا کردن راهکارهایی در عرصه معماری ایران. همواره از ژاپن به عنوان کشوری یاد می شود که با حفظ سنت ها و فرهنگ بومی، تبدیل به یکی از صنعتی ترین و پیشرفته ترین کشورهای دنیا شده است.
در حوزه معماری نیز ژاپن توانسته است با استفاده از جدید ترین تکنولوژی های روز، معماری را خلق کند که از مبانی فکری شرقی و خواص ژاپن پیروی می کند و از این رو سبکی منحصر به فرد را به دنیای معماری عرضه کرده است. ژاپن معروف به کشوری است که توانسته میان سنت، پیشرفت یا مدرنیزاسیون یک تعادل و تعامل مثال زدنی ایجاد کند. در این مقاله چگونگی این تعامل مورد بررسی قرار می گیرد.
در این مقاله سعی می شود ابتدا با یک نگاه گذرا به تاریخ معماری معاصر ژاپن چگونگی مدرنیزاسیون در ژاپن روشن کرده، سپس چگونگی پیدایش افکار سنت گرایانه در ژاپن مورد بررسی قرار گرفته، و در ادامه جریان های فکریی که در اشاعه سنت در معماری مدرن نیمه دوم قرن بیستم نقش داشتند مورد بررسی قرار می گیرند. و با بررسی عنصر « ستون» به عنوان یک عنصر سنتی که در معماری مدرن ژاپن مورد توجه بسیار قرار گرفته است، چگونگی استفاده از عناصر سنتی در معماری مدرن ژاپن تحلیل می شود. و در پایان جمع بندی کلی ارائه می شود.
آغاز مدرنیزاسیون معماری ژاپن

ژاپن بعد از یک دوره ۴۰۰ ساله ای که درهای کشورش را به روی تمام دنیا بسته بود و اجازه ورود به کمتر خارجی را می داد. از اوسط قرن نوزدهم با روی کار آمدن دولت میجی[۱] به یک باره درهای کشورش را به سوی دنیای خارج باز می کند. چرا که دولت جدید معتقد بود تنها شرط لازم و کافی برای رشد و پیشرفت، پیروی و تقلید از غرب است. نظامیان سامورایی قدرت را از دست داده و امپراتور به عنوان مظهر قدرت شخص اول کشور می شود. برای کسب علم و دانش روز ، دانشجویان به اروپا فرستاده می شوند و تغییرات زیادی در روش و آداب و رسوم زندگی مردم ایجاد می شود. مردم تشویق به استفاده از لباس های غربی به جای لباسهای سنتی ژاپنی می شوند.

[Link is only viewabel to registered users]موزه جواهرات میجی جینگو - تصویر شماره ۱

این تغییرات در خصوصی ترین امور زندگی افراد مانند آرایش مو تا عمومی ترین امور از قبیل ساختار حکومتی اعمال می شود. معماری نیز از این قاعده مستثناء نماند، دولت تصمیم می گیرد که کلیه مدارس و ساختمان های دولتی را به سبک اروپایی بسازد.
ژاپنی ها به وسیله مهندسین اروپایی روش ساخت و استفاده از آجر را یاد می گیرند. تاسیس اولین مدرسه معماری در ژاپن در سال ۱۸۷۵ و دعوت از معماران اروپایی برای تدریس در این مدرسه از موثر ترین کارها در جهت غربی کردن معماری ژاپن است که در این دوره صورت می گیرد. بنا های زیادی از این دوره به بعد در تقلید از سبک های گوتیک و نئوکلاسیک اروپایی باقی مانده است .
۳٫ توجه مجدد به سنت

پس از این دوره افراطی مدرنیزاسیون و غربگرایی ، جامعه ژاپن برای اولین بار زمانی احساس نیاز به سنت می کند که خود را در رقابت با کشورهایی اروپایی در حد یک قدرت منطقه ای و بین المللی می بیند. وقتی برای رسیدن به منابع بیشتر از مرزهای خود بیرون رفته و سعی در تسلط بر همسایگان خود می کند، دولت ژاپن اهمیت نشان دادن هویت مستقل و متفاوت خویش در رقابت با کشورهای اروپایی را برای اولین بار درک می کند و بهترین راه برای نشان دادن این تفاوت تکیه بر سنت و فرهنگ شرقی آسیایی خود می بیند.
بنابراین از اوایل قرن ۲۰ میلادی به بعد، اولین حرکت های سنت گریانه در معماری مدرن ژاپن با حمایت مستقیم دولت آغاز می شود. با یک بررسی اجمالی می توان حرکت های سنت گرایانه معماری ژاپن در قرن بیستم را به سه دوره تقسیم کرد. در این سه دهه معماران ژاپنی بیشترین بهره را از سنت می برند. نقطه اشتراک این سه دوره را نیز در بحران هویتی دانست که در این دوره جامعه ژاپن را در برگرفته بوده است. دو دهه اول مربوط به قبل از جنگ جهانی دوم بوده و دوره سوم مربوط به سالهای ۵۰ و در دوران معماری مدرنیسم ژاپن است.
دوره اول دهه ۱۹۱۰ است. از معروف ترین ساختمان های این دوره می توان به ساختمان های پارلمان و موزه جواهرات مجی جینگو[۲] [ تصویر شماره۱] اشاره کرد.



استفاده از فرم های سنتی بدون هیچ کم کاست
نگاه تک بعدی به سنت ( فقط از فرم های معماری معابد بودایی دوره ادو به عنوان فرم های سنتی استفاده می شد.)
استفاده ازجدیدترین تکنولوژی روز ساختمان سازی غربی


در این دوره ساختمان پارلمان با کانسبت یا مفهوم «سبک معماری آینده ژاپن» بنایی به سبک معماری غربی با تلفیقی از فرم های سنتی معماری ژاپنی است. در ساختمان موزه جواهرات مجی جینگو نیز که در سال ۱۹۱۵ تکمیل می شود سازه ای سنگی، بامی شیب دار به فرم بامهای معابد بودایی دوره ادو را نگاه داشته است.
ساختمان های سنت گرا در این دوره داری سه ویژگی شاخص بودند:
بدین ترتیب از دوره های میانی می جی استفاده از فرم های سنتی در ساختمان رواج می یابد. که همگی داری سه ویژگی بالا هستند. در روش به کارگیری سنت در این دوره فقط از فرم های سنتی در ساختمانهایی با کاربردها و سازه های جدید استفاده می شد و بیشترین استفاده از فرم های سنتی در این روش تلفیقی در نمای ساختمان بودند.
یکی دیگر از ویژگی های شاخص این آثار در این است که فرم های سنتی ژاپنی را به روشی کاملا کلاسیک غربی در نمای ساختمان به کار می گرفتند.
دوره بعدی سنت گرایی در معماری ژاپنی دهه۱۹۳۰ می باشد، دوره ای که ژاپن خود را برای جنگ جهانی دوم آماده میکند و از کره تا قسمت هایی از چین را تحت استعمار خود درآورده بود. در مسابقه های برگزار شده در دهه چهارم قرن بیستم از قبیل موزه کیوتو یا موزه ملی توکیو [تصویر شماره۲] موضوع های : «علایق ژاپنی» و «علایق غربی» از اهمیت خاصی بر خوردار بودند و از طرف دیگر بر استفاده از سازه بتن آرمه و یا ترکیبی از استیل و بتن آرمه تاکید شده بود. در مسابقه موزه ملی توکیو طرحی برنده می شود که بر پایه تلفیقی از فرم های سنتی و تکنولوژی پیشرفته روز پیشنهاد شده بود.

[Link is only viewabel to registered users]موزه ملی توکیو - تصویر شماره-۲

از آنجایی که این نوع معماری وسیله ای برای نشان دادن عظمت امپراتوری ژاپن بود، بعدها از این سبک به عنوان «سبک امپراتوری» یاد می شود. معماری این دوره نیز سبکی تلفیقی از سبک معماری کلاسیک غربی است که در آن از فرم های سنتی ژاپن استفاده شده است و از این نظر در راستای معماری دهه ۱۹۱۰ می باشد. به دلیل تلفیقی بودن معماری این دو دوره دارای کمتر بوده و این سبک ها در راستای تقلید از معماری غربی قابل تحلیل هستند.
همانگونه که در فصل دوم اشاره شد حس عقب ماندگی دلیل محکمی برای تقلید بدون کم و کاست از مدل پیشرو و غربی را فراهم می کند. ولی بعد از مدتی که ژاپنی ها توانستند تا حدودی فاصله خود را از نظر علمی اقتصادی با کشورهای غربی کم کنند و در جایگاهی قرار گیرند که به عنوان رقیب این دول در صحنه بین المللی نقش ایفا کنند. اهمیت توجه به فرهنگ گذشته خود را درک کرده و سعی می کنند با استفاده از معماری هویت گذشته خود را بازسازی کنند.
روش تلفیقی که برای احیای سنت در این دو دوره بکار می رود، بسیار شبیه به سبک های معماری کلاسیک و یا نئو کلاسیک اروپایی است. از آنجایی که این سبک ها نوعی سنت گرایی در معماری اروپا به حساب می آیند. ما شاهد آن هستیم که سنت گرایان ژاپنی نیز در معماری خود روش جدیدی را خلق نکرده و حتی با استفاده از تناسبات معماری نوع غربی و تنها با جایگزین کردن بعضی از فرم ها با نوع ژاپنی آن سعی در تبلور سنت در معماری خود را داشتند. چنین روشی بیشتر از آنکه نشان دهنده معماری سنتی ژاپن باشد نشان دهنده قدرت نفوذ بسیار بالای فرهنگ اروپایی در ژاپن بوده و کمترین خلاقیت را می توان در آن یافت.
همین نوع رویکرد به سنت را ما نیز در معماری اوایل دوره پهلوی می بینیم. در این دوره نیز حکومت حاکم بر ایران برای ایجاد یک هویت ملی از فرمهای معماری باستانی و سنتی را به روشی کاملا کلاسیک در بنا های خود بکار می گیرد.
در معماری این دوره از ایران نیز نقش حکومت در ترویج معماری التقاطی بسیار واضح و روشن است. در ایران و ژاپن اوایل قرن بیستم فرم هایی از معماری سنتی به روشی کلاسیک اروپایی ترکیب شده و سبکی التقاطی را برای استفاده از سنت در معماری خود به کار می گیرند.
از دیگر اشتراکات معمار این دوره ایران و ژاپن در انتخابی بودن تعریف سنت دانست. بنا هایی که به عنوان معماری سنتی معرفی می شود انتخابی و گزینشی است و بنا بر سیاست ها حاکم در ایران که می خواهد نقش اسلام را در جامعه کمتر کند بیشتر به فرمهای باقی مانده از ساختمان های هخامنشی تاکید می کند. در ژاپن نیز معماری معابد بودایی به عنوان معماری سنتی که باید احیا شود مورد توجه قرار می گیرد.
[۱] – 明治 Meiji نام دولتی که بعد از پایان حکومت سامورایی ها در ژاپن ایجاد می شود. حکومت دیکتاتوری که در آن امپراتور بالاترین قدرت نظامی سیاسی کشور بود. قابل توضیح است که در دوره حکومت سامورایی ها در دوره ای که به نام دوره ادو (Edo) معروف است امپراتور تنها نقشی تشریفاتی داشته و کمترین قدرت نظامی سیاسی نداشته است.
[۲] – 明治神宮 Meji Jingu



ارتباط با نویسنده:
وبلاگ: [Link is only viewabel to registered users]
ایمیل: meysamma [@]gmail[.]com

ZigoR@T
25.07.2012, 06:03
جایگاه سنت در معماری قرن بیستم ژاپن-۲




میثم معصومی؛ دانشجوی دکترای معماری دانشگاه توهوکو- ژاپن:



۴٫ سنت و مدرنیزاسیون وقتی در سال های میانی قرن بیستم سبک بین المللی در اکثر نقاط دنیا به کار گرفته می شود. ژاپن نیز از این قاعده تبعیت کرده و این تب ژاپن را نیز در بر می گیرد. ولی یکی از بارزترین ویژگی های معماری مدرن ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم این است که معماران ژاپن در عین حال که به عنوان معماران بزرگ سبک بین الملل شناخته می شوند، ولی هم زمان آثارشان تحت تاثیر سنت ژاپنی قرار دارد. این موضوع از آنجا اهمیت دارد که به یاد آوریم یکی از بارزترین مشخصه های سبک مدرن یا سبک بین المللی در سنت ستیزی این سبک است. همان گونه که از اسم سبک بین المللی نیز پیدا است هدف این سبک ارائه فرمولی برای طراحی است که بدون توجه به شرایط تاریخی، اقلیمی بتوان آن را در هر نقطه از جهان اجرا کرد. از این رو دانستن اینکه چگونه ژاپنی ها در جو سنت ستیزی سبک بین اللمل توانستند سنت خود را حفظ کنند. در این فصل به بررسی چگونگی این تعامل می پردازیم. وقتی از معماران ژاپنی دلیل موفقیت ژاپن در تلفیق سنت ژاپنی و معماری سبک بین الملل پرسیده می شود، اولین دلیلی که مطرح می شود، تشابه اصول معماری سنتی ژاپن با سبک بین الملل است. و به عنوان شاهد آن، تشابه سیستم دومینو [تصویرشماره ۳] با معماری سنتی ژاپن مطرح می شود. همانطور که لوکوربوزیه در این سیستم ساختمان را در سقف، کف، و ستون خلاصه کرده است. عناصر اصلی در معماری سنتی ژاپن نیز همین عناصر هستند [تصویرشماره۴]. هر چند که این تشابه میان معماری سنتی ژاپن و سیستم دومینو وجود دارد. ولی مصداق های فراوان دیگری هم در معماری سنتی ژاپن وجود دارد که با اصول معماری مدرن همخوانی ندارند. بنابراین بیشتر از آنکه این موضوع دلیلی واقعی برظهور سنت در معماری مدرن ژاپن باشد، بیشتر شبیه به دلیلی ژورنالیستی برای متقاعد کردن افکار عمومی می ماند. گرایش به استفاده از سنت در دو قشر فکری متفاوت معماری ژاپن دیده می شود. گروه اول سنت گرایانی هستند که به دنبال احیای سنت ژاپنی با هدف ایجاد هویت ژاپنی در مقابل هویت غربی بودند و دیگری معماران مدرنیستی بودند که راهی جز استفاده از تمام پیشرفت های معماری غربی برای پیشرفت کشور خود نمی دیدند و با استفاده از سنت سعی در بومی کردن معماری مدرن غربی داشتند. هر چند که این دو گروه اهدافی متفاوت را دنبال می کردند ولی ناخودآگاهانه در نهایت نقطه ای مشترکی را هدف قرار می دهند. در سال های ابتدایی بعد از جنگ جهانی دوم که هنوز ژاپن در اشغال مستقیم آمریکا بود، جنایات امپراتوری ژاپن در ارتباط مستقیم با فرهنگ و سنت ژاپنی تعریف می شود. از این رو سنت به عنوان تابو معرفی شده و ابراز علاقه به سنت ناممکن می شود. این سیاست افراطی آمریکایی ها باعث می شود تا مردم ژاپن در یک خلع فرهنگی ، هویتی قرار گیرند. بعد از گذشت حدودا ۵ سال از جنگ جهانی و با بازتر شدن فضای عمومی و اداره تدریجی کشور به دست ژاپنی ها، حرکتهایی در جهت پر کردن این خلع هویتی آغاز می شود. ولی از آنجایی که تجربه تلخ سنت گرایی قبل از جنگ جهانی دوم هنوز در ذهن ها زنده بود سنت گرایان جدید دیگر راه رفته گذشتگان را پیموده و سعی می کنند تا روشی متفاوت با روش گذشتگان را ارائه کنند. در معماری نیز سنت گرایانی مانند یو ایچی رو کوو جیرو[۱]، سوته می هوروگوچی[۲] یا توگو مورانو[۳] به تلاش برای احیای سنت ژاپنی می پردازند. یو ایچی رو کوجیرو در کتاب خودش« زیبایی های معماری ژاپنی[۴] » سعی می کند تا با معرفی جنبه های مختلف معماری سنتی ژاپن به تجزیه و تحلیل ابعاد این معماری پرداخته و با تاکید بر اصل تنوع در معماری سنتی ژاپن راهکار هایی را برای حفظ هویت ژاپنی در معماری امروز ژاپن ارائه می کند. در این کتاب بیشتر از آنکه به ویژگی های فیزیکی معماری ژاپن پرداخته شود، سعی در درک کیفیت فضا، نور، نوع تاثیر معماری بر انسان و نوع رابطه انسان و معماری است. کووجیرو به بررسی انواع ساختمان ها از مسکونی تا مذهبی یا نظامی می پردازد و برای درک بهتر مفاهیم معماری از افسانه ها تا نقاشی های باقی مانده از گذشته استفاده می کند تا بتواند در پس فرمها کیفیت و تاثیری معماری بر انسان را کشف کند. سپس کوجیرو معماری معاصر را مورد بررسی قرار داده و با کیفیت های مشکوف در معماری سنتی مقایسه می کند و راهکاری مورد نظر خود در جهت ایجاد هویت ژاپنی در معماری امروزی را معرفی می کند. او در این کتابش هریک از عناصر موجود در معماری سنتی ژاپن از قبیل بام، سقف، کف، ستون، دیوار، پنجره و … را مورد بررسی قرار می دهد و معانی زیبا شناسی و انسانی هریک از این عناصر را تبین می کند. به عنوان مثال در بحث خانه های مسکونی او به راهروها (انگاوا[۵]) [تصویرشماره ۵]در معماری سنتی ژاپن اشاره کرده و از آنها به عنوان فضایی کاملا ژاپنی یاد می کند. او انگاوا را فضایی تعریف می کند که فضایی است میان فضای درون ساختمان (اتاقها) و فضای بیرونی ساختمان ( باغ ). از این رو نه دارای ویژگی های فضای داخلی و نه فضاهای بیرونی است. او انگاوا را یک وسطه ای میان درون و برون ساختمان می داند که در زندگی ژاپنی از اهمیت بسیار زیادی بر خوردار است در حالی که در معماری غربی نمی توان فضایی با این خصوصیات یافت. فضایی که در آن بدون خیس شدن می توان باران را حس کند و یا از نسیم بهاری لذت برد. در پایان او نتیجه می گیرد که انسان مدرن ژاپنی نیز نیازمند فضا هایی مانند انگاوا است و به معماران ژاپنی پیشنهاد می کند که اسیر تفکرات غربی که معماری را فضایی محصور میان دیوار های می داند نشده و در آثار خود فضاهایی را ایجاد کنند که در آن مانند انگاوا بتوان طبیعت را درک کرد. هرچند در بحث تئوریک سنت گرایان سعی می کنند که بدور از تعصب نسبت به فرمها درک جدیدی از مفاهیم و فضا ارائه می دهند. ولی در عمل وقتی آثار معماران سنت گرایی نظیر هوری گوچی [ تصویر۶] و مورا نو [ تصویر۷] را می بینیم که کمتر ابتکار جدیدی را می توان در آثار آنها کشف کرد. و اگر تاریخ ساخت نبا را ندانیم به سختی می توان پی به قرن بیستمی بودن این ساختمان ها برد. از آنجا که آثار آنها به شدت پایبند به اصول معماری سنتی ژاپن است متاسفانه آثارشان در حد کپی بسیار عالی از معماری سنتی باقی می ماند. و کمترین نقش را ابداع تفکری جدید در معماری ایفا می کنند.
گروه دیگر از معماران که سنت را در معماری خود بکار می گیرند، مدرنیست هایی مانند کنزو تانگه[۶]، ساکاکورا جونزو[۷] ( تصویر شماره ۸ ) و … می باشند. معمارانی که با توجه به خواستگاه هایشان تمام تلاششان در جهت همگامی با پیشرفته ترین تکنولوژی ها و طرز فکر معماری در غربی بود. ولی باز در آثار اینگونه معماران نیز می توان رد پای معماری و فرهنگ ژاپن دیده می شود. برای روشن شدن چگونگی تاثیر سنت در معماری معاصر ژاپن برای نمونه به بررسی آثار کنزو تانگه می پردازیم.
تانگه در جایگاه پدر معماری مدرن ژاپن یکی از بزرگ ترین معماران مدرنیست نیمه دوم قرن ۲۰ دنیا است. با این همه او در معرفی اکثر آثارش از ارتباط این آثار با معماری سنتی ژاپن سخن به میان می آورد. ولی همانگونه که خود تانگه در مجله شینکنچیکو[۸] شماره یک سال ۵۹ اشاره می کند.
سنت حتی قدرت آن را ندارد که خود را جاویدان نگاه دارد، چه رسد به آنکه تبدیل به انرژی برای خلاقیت شود. برای پیدا کردن راه رسیدن به خلاقیت که از سنت آغاز شده باشد، باید سنت را نقد ( نهی ) ودگرگون کرد. این موضوع که آیا در تاریخ ژاپن انرژی لازم برای نقد ودگرگون کردن وجود داشته یا خیر، همواره ذهن من را به خود مشغول کرده است. در مقایسه با بقیه کشورها ژاپن تاریخی با ثبات تر داشته است. هیچ انقلاب بزرگی را نمی توان در فرهنگ و هنر آن دید. به عبارتی دیگر می توان گفت که در ژاپن انرژی لازم برای نقد و زیرو رو کردن سنت پرورش نیافته است.
امروزه، این انرژی (هرچند ناکافی) درحال آزاد شدن است. این اتفاق برای اولین بار است که در طول تاریخ ژاپن اتفاق می افتد. و شاید همین آزادی باشد که بی نظمی و بی قاعدگی را به وجود آورده است. ولی ما نباید فراموش کنیم که این رهایی انرژی است که به یک نیروی بسیار بزرگ برای تحول و خلاقیت جدید تبدیل شده است.
کنزو تانگه (مجله شین کنچیکو ۵۹۰۱)
تانگه هرگز سنتگرا نبوده و برعکس همواره به عنوان یک چالشگر به تقابل با سنت برخاسته و نوگرایی را سرمشق خود قرار داده است. ولی در آثار او همواره نشانه هایی دیده می شود که آثار او را از آثار دیگر معماران مدرنیسم دنیا جدا می سازد . از بارز ترین کارهای تانگه که در آن مفاهیم سنتی به کار رفته است می توان به ساختمان استانداری کاگاوا[۹] [تصویرشماره۹] اشاره کرد. استانداری کاگاوا کار کنزو تانگه در سال ۱۹۵۸، ساختمانی با اسکلت RC می باشد. در تعیین تناسب اسکلت RC برای اینکه روحی ژاپنی به این ساختمان داده باشد، با استفاده از «کی واری[۱۰]» بالکونی های را خلق کرده که سقفشان یادآور سقف انگاوا ها در بنا های سنتی ژاپن است. «کی واری» سیستمی در معماری سنتی ژاپن است که در آن نسبت میان ابعاد قطعات و اجزای به کل ساختمان مشخص می شود. هر چند که خود تانگه اعتراف می کند، در بعضی جاها نتوانسته است این تناسب را بطور کامل رعایت کند. ولی از آنجا که با استفاده از تناسبات موجود در معماری سنتی ژاپن ابعاد تیر و ستون تعیین شده اند. سازه ساختمان از زیبایی منحصر به فردی برخوردار می شود و تانگه با نشاندادن این زیبایی بینده را به یاد زیبایی سازه معماری سنتی ژاپن می اندازد.
در مقابل سبکهای سنت گرایانه تلفیقی با سبک کلاسیک قبل از جنگ جهانی دوم بعد از جنگ دیگر معماران مدرن ژاپن فشار حکومت را حس نمی کردند و با نگاهی علمی و تحقیقی به تاریخ معماری به این نتیجه می رسند که اولا تعریف واحدی از سنت وجود ندارد. معماری به تبع تفاوت در تاریخ و منطقه ساخت دارای ویژگی های مخصوص به خود هستند. سنت دارای تعاریف مختلف بوده و ارائه تعریفی انحصاری از سنت عملی ناشیانه است که مانع استفاده از تمام پتانسیل معماری سنتی می شود و در مقابل ارائه تعریفی واحد از سنت در معماری جبهه گرفتند. ولی این بدان معنا نبود که آنها ضرورت استفاده از فرمهای بومی سنتی را نفی کنند.
از دید آنها سنت واقعی تنها در معابد بودایی (که ریشه در چین داشته و وابسته به مراکز قدرت بود) خلاصه نمی شد. بلکه معماری معابد شینتو، منازل و چا شیتسو[۱۱] ( اتاق چای خوری) نیز بخشی از معماری سنتی بودند که از اهمیت فراوانی نیز بر خوردار بودند. معماران مدرن به این نتیجه می رسند که بجای بهره بردای فرمیک از سنت، بهتر است مفاهیم نهفته در معماری سنتی را باز شناسی کرده و آن مفاهیم را در معماری خود به کار گیرند. از دید آنها باید به عناصر و مفاهیمی از سنت بیشتر توجه کرد که امروز و در آینده نیز مفید هستند و نه آن عناصری که فقط در گذشته دارای ارزش بوده اند. و در آن میان مفاهیمی از قبیل


پرهیز از پیچیدگی و سعی در طراحی پلان و سازه ساده
حداکثر استفاده از خصوصیات و زیبایی های مصالح
دور جستن از تزییناتی زاید و الحاقی
دوری جستن از تقارن در نمای بنا
هماهنگی با محیط اطراف
استفاده از استاندارد های و اندازه های به کار رفته در معماری سنتی


به عنوان ارزش های فنا ناپذیر در گذشته، حال و آینده معرفی می شوند. ویژگی مهم و حائز اهمیت این عناصر در این است که مفاهیمی از زیبا شناسی می باشند که دارای اشتراکات زیادی با مفاهیم زیبا شناسی در مدرنیسم هستند. مسلما این اشتراک یک اتفاق نبوده و این درک از سنتی پس از گذشتن از ***** ایدولوژی مدرنیسم بدست آمده است.

[Link is only viewabel to registered users] ([Link is only viewabel to registered users])

منابع:

[۱] – 神代雄一郎Yuichiro Koujiro
[2] – 堀口捨己 Sutemi Horiguchi
[3] – 村野勝吾Togo Murano
[4] -日本建築の美

[۵] -縁側engawa در خانه های سنتی ژاپن اتاق ها در مرکز قرار دارند و دور تا دور ساختمان را راه رویی در بر می گیرد. ورودی اتاق ها از ایر راه رو را که انگاوا نامیده می شود صورت می گیرد.
[۶] – 丹下健三 Tange Kenzo پدر معماری معاصر ژاپن
[۷] – 坂倉準三 Sakakura Junzo او یکی از سه معماری ژاپنی است که در دفتر پدر معماری مدرن لو کوربوزیه کار کرده است.

[۸] -新建築59年1月
[۹] -香川県庁Kanagawa Prefectural Government Office
[10] – 木割 Kiwari (سیستم تناسبات و ابعاد ساختمان در معماری سنتی ژاپن)
[۱۱] -茶室 Chashitsu اتاق برگزاری مراسم چایی در ژاپن

ZigoR@T
25.07.2012, 06:05
ستون نمادی از سنت در معماری مدرن

در این فصل برای مشخص شدن چگونگی تحلیل و استفاده از سنت در معماری مدرن ژاپن به بررسی چگونگی نمود ستون به عنوان یکی از نشان های معماری سنتی ژاپن در معماری مدرن پرداخته می شود.
بعد از تحلیل نقش ستون در تاریخ و فرهنگ معماری ژاپن، انواع نظریه هایی که معماران مدرن ژاپنی درباره « ستون » و چگونگی اعمال این نظریه ها در آثارشان تحلیل می شود.
سازه معماری بومی ژاپن چوبی است. برعکس سازه های سنگی و خاکی که سازه تنها قابلیت نیروهای فشاری را دارند، سازه چوبی هم قابلیت تحمل فشار و هم نیروهای کشش را دارند. از این رو در سازه های چوبی نیازی به دیوار نبوده و می توان ساختمان را با فریمی از ستون و تیر بنا کرد.
بر اساس شرایط اقلیمی ژاپن که تقریبا سرتاسر آن پوشیده از جنگل است و دارای چوب فراوان است، چوب به عنوان اصلی ترین مصالح ساخت و ساز مورد استفاده قرار می گیرد و ژاپنی های باستان با کشف قابلیت های فشار و کششی چوب ، پی می بند که می توان ساختمان را با فریم های تیر وستون ساخت. در سازه معماری سنتی ژاپن احتیاجی به دیوار های بزرگ نبوده و دیوار فقط نقش پارتیشن را در جدا سازی فضا ها باکاربردهای متفاوت دارند. بنابراین هر چند دیوار های گلی نیز وجود دارد ولی اکثر دیوارها بسیار سبک با چهارچوب چوبی و رو کش کاغذی هستند که هر آن امکان حذف آن و ایجاد یک فضای بزرگ وجود دارد. از این رو دیوار در معماری ژاپنی عنصری فرعی بوده که از ثبات لازم به عنوان یک عنصر پناه دهنده در معماری که ایجاد امنیت می نماید، برخوردار نبوده است. در نبود دیوار چهار عنصر ستون، تیر، بام و کف هستند که در معماری سنتی ژاپن از جایگاه ویژه ای بر خوردار بوده و شخصیت کلی ساختمان از ترکیب آن ها با یک دیگر تشکیل می شود. در این فصل با تمرکز بر روی عنصر ستون تلاش می شود تا جایگاه ستون در معماری گذشته و حال ژاپن روشن شود.

با دید سازه ای به ساختمان جای هیچ شکی بر اهمیت ستون در معماری سنتی ژاپن باقی نمی ماند چرا که بدون ستون نه تیری را می توان نصب کرد و نه بامی را می توان بر روی آن قرار داد و حتی به دلیل بالا بودن کف ساختمان از سطح زمین به دلیل رطوبت بالا، بدون ستون امکان ساخت کف نیز در ساختمان وجود ندارد. بنابراین می توان ادعا کرد که بدون ستون هیچ یک دیگر از عناصر معماری ژاپنی نمی توانند وجود خارجی داشته باشند. ولی اگر جایگاه ستون در سازه تنها برآمده از جبر فیزیکی آن باشد و نه بیشتر، اگر روزی انسان بتواند بر نیروی جاذبه زمین غلبه کند دیگر نیازی به ستون نخواهد داشت. امروزه نیز می بینیم که با پیشرفت تکنولوژی امکان اینکه محیط های مسقف وسیع تری را بدون ستون ایجاد کرد. و حتی یکی از آرزو های معماران امروزی ساخت بنا با ستون های کمتر است.
ولی اهمیت ستون در معماری سنتی ژاپن آنجایی نمایان تر می شود که بدانیم نقش ستون محدود به نقش سازه ای آن نمی نبوده و ستون در معماری و فرهنگ ژاپنی باستان دارای معانی متافیزیکی و والایی نیز مستقل از معنای سازه ای آن نیز بوده است. با مراجعه به متون ادبی و تاریخی و گذری در روابط اجتماعی می توان مثال هایی بسیار روشن دال بر اهمیت ستون در فرهنگ و اجتماع ژاپنی یافت. آقای یو ایچی رو کوو جیرو در کتاب « زیبایی‌های معماری ژاپنی » نمونه هایی از جایگاه ستون در فرهنگ و باورهای ژاپنی را بیان کرده است که در اینجا با استناد به این کتاب گوشه هایی از این ویژگی ها را معرفی می کنیم.
کوجی رو در ابتدا به عنوان شاهدی بر نقش متافیزکی ستون در عقاید مردم ژاپن از ملموس ترین مثال در این باره به اعتقادی که از قدیم در میان مردم عامی ژاپن وجود داشته اشاره می کند، مبنی بر اینکه دیو در زیر ستون ها زندگی می کند و برای بیرون کردن آن نیز مراسم خاصی وجود دارند.
و با اشاره به کتاب« کوجیکی[۱] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn1)» به عنوان یکی از منابع شکل دهنده بر جهان بینی ژاپنی آمده است. از آن نقل می کند که ایزوناگی وایزونامی[۲] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn2) با طواف کردن به دور یک ستون متعهد به ازدواج با یکدیگر می شوند. یعنی خدایان پدر و مادری که دیگر خدایان و به تبع آن جهان را خلق می کنند ستون را شاهدی بر ازدواج خود قرار می دهند. پس می توان گفت که از دیده ژاپن باستان این شهادت ستون است که بانی خلق جهان می شود. وجایگاه روحانی بالای ستون در فرهنگ ژاپنی را نشان می دهد.
و یا به عنوان شاهدی دیگر بر نقش متافیزکی ستون کوجی رو به این مورد اشاره کرد که در بسیاری از متون باستانی ژاپن برای شمارش تعداد خدایان و اشراف از ستون به عنوان واحد شمارش استفاده می شده است.
همانگونه که در مثال های بالا دیده می شود در فرهنگ باستانی ژاپن از جایگاه خاص و روحانی برخوردار است که همواره نقشی اطمینان دهنده و آرامش دهنده داشته، و دریک کلمه در فرهنگ ژاپنی ستون دارای نقش متافیزکی است. ولی نقش متافیزکی ستون تنها محدود به نقش آن در باورهای مردم نیست بلکه می توان این نقش را در ستون های بکار رفته در بناهای سنتی را نیز دید که در زیر بعضی از آنها بررسی می شود.
به عنوان نمونه یکی از قدیمی ترین ستون هایی که بیشتر از آنکه نقش سازه ای داشته باشد، نقش متافیزیکی دارد، ستون مرکزی معبد ایزومو تایشا[۳] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn3) باشد. و معمول ترین ستون هایی که نقش متافیزیکی دارندا ستون توکوباشیرا[۴] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn4) و ستون نکاباشیرا[۵] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn5) در چاشیتسو[۶] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn6) می باشد. اولین بار ستون باجایگاه متافیزکی، ستون مرکزی معبد ایزومو تایشا [تصویر شماره ۱۰] است. در مرکز پلان معبد ایزوموتایشا ستونی وجود دارد که مستقل از دیگر ستون ها است. نقش این ستون در سازه به مراتب کمتر از نقش ستون های اطراف است. وجود این ستون در مرکز ساختمان تمثیلی است از وجود خدا و برای ایجاد فضای روحانی در درون معبد. ولی با گذشت زمان ستون نقش روحانیت خود را در معابد از دست می دهد. از این رو دیگر در معابد های بعدی مانند ایسه جینگو[۷] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn7) [تصویر شماره۱۱] ستون مرکزی دیده نمی شود. و این خود دلیلی بر عدم اهمیت نقش سازه ای ستون مرکزی معبد ایزوموتایشا است. هرچند که بعد از ایزومو تایشا دیگر در معابد ستون های دارای نقش متافیزیکی دیده نمی شود ولی در بنا های سنتی دیگر می توان ستون های بسیاری با نقش متافیزیکی یافت. ستون دایکاکو باشیر[۸] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn8) در خانه ها ی روستایی از آن جمله است. این ستون که بزرگترین ستون در هر خانه است که بار اصلی بام ساختمان را نیز بر دوش دارد، از اهمیت ویژه ای در خانه برخوردار است. تا آنجا که ژاپنی ها بتی را در زیر آن قرار داده و آن را مایه آرامش و آسایش در خانه خود می دانند.
ولی شاید اولین ستون بدون هیچ نقش سازه ای که ایفا کننده نقش سازنده ای در شکل گیری فضای داخلی ساختمان و ایجاد مرکزیت و آرامش در فضای درونی است، ستون های ناکا باشیرا و توکو باشیرا در چا شیتسو ها [تصویر شماره ۵] باشند. ناکاباشیرا [تصویر شماره ۱۰] ستونی در میان اتاق از ساقه انحنا دار درخت است . این ستون نگهدارنده دیواری گلی است که از خمیدگی ستون به بالا تعبیه شده و نیمه پایین آن خالی است. توکو باشیرا [ تصویر شماره ۱۱] نیز ستونی است در اطراف توکو (محل قرار دادن تزییناتی از قبیل خوش نویسی و یا گل و… ) . از ویژگی های این دو ستون این است که هیچگونه نقش سازه ای در بنا ندارند و بار بام ساختمان را تحمل نمی کنند و تنها وسیله ای برای تزیین فضا درون اتاق می باشند. برای ساخت آنها از ساقه یا تنه های درخت با قطر کمتر از ۱۰ سانتیمتر استفاده می شود. و تاجایی که ممکن است با همان شکل طبیعی، حتی در بعض مواقع بدون آنکه پوست درخت کنده شود مورد استفاده واقع می شوند. این ستون ها سنبلی از قداست بوده و در فضای درون ساختمان مرکزیت و اطمینان خاطر ایجاد می کنند.
نمونه های زیاد دیگری نیز در معماری سنتی ژاپن دیده می شود که ستون در آنها نیز دارای نقشی غیر از نقش سازه ای است. از قبیل نقش ستون در صحنه یا تخت کشتی ژاپنی «سومو». اهمیت این ستون ها به قدری است که امروز نیز که دیگر نیازی به این ستون ها برای نگاه داشتن سقف بالای صحن نیست ولی هنوز نشانه هایی را به علامت این ستون ها نگاه داشته اند. و یا صحن اجرای تاتر سنتی ژاپن «نو» که در آن بازیگران از ستون برای تشخیص جای خود در صحنه استفاده می کنند. هر دو صحن دارای چهار ستون بوده و هر ستون دارای نامی به خصوص است و نقش به خصوصی را ایفا می کند.
نمونه های بالا مثال های اندکی از نقش متافیزیکی ستون در معماری سنتی ژاپن است. که گوشه ای از جایگاه متافیزکی ستون در معماری ژاپنی را علاوه بر نقش مهم سازه ای آن را بیان می کنند. اهمیت نقش متافیزیکی که ستون در معماری سنتی ژاپن ایفا می کند، باعث می شود تا معماران نیمه دوم قرن بیستم ژاپن به ستون توجه خاصی نمایند. در میان معماران که ستون را تئوریزه می کنند نظر سه تن از بقیه جامع تر است.
اولین کسی که بطور جدی سعی در تحلیل جایگاه ستون در معماری سنتی ژاپن و معماری مدرن ژاپن دارد، پدر معماری مدرن ژاپن کنزو تانگه است. او که از بزرگترین معماران مدرنیسم دنیا در ده های ۵۰ تا ۸۰ میلادی است، تئوریی با عنوان «مقیاس» مطرح می کند. با این پیش فرض که هر بنای نیازمند مقیاس خواص خود است. و ابتدا باید مقیاس فراخور آن بنا را یافت تا بتوان بر اساس آن ساختمان را طراحی کرد. مقیاس های مورد استفاده در معماری را به دو دسته بزرگ«مقیاس انسانی[۹] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn9)» و «مقیاس اجتماعی[۱۰] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn10)» تقسیم می کند. که بنا بر فراخور نیاز ها باید یکی را انتخاب کرد و از آن بهره برد. او معماری سنتی ژاپن را معماری می داند که در آن مقیاس ها انسانی است. تانگه معتقد است از آنجا که معماری سنتی ژاپن بیشتر مسکونی بوده و یا حتی اگر بنایی عمومی مانند معبد نیز برای استفاده از تعداد کمی از افراد ساخته شده و برای همین چگونگی استفاده فرد از آنها مورد توجه بوده و ساختمان را با مقیاس های انسانی بنا می کرده اند. پس ستون نیز که یک عنصر بسیار مهم در این معماری است نیز با «مقیاس انسانی» طراحی شده است. که در آن تمام ابعاد ساختمان بر اساس ابعادی که متناسب با ابعاد و نیاز ها در واحد یک انسان بنا شده است. برای نمونه در معماری ژاپنی واحد مساحتی وجود دارد که به آن «تاتامی[۱۱] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn11)» گفته می شود. یک تاتامی به مساحتی گفته می شود که یک انسان بتواند در آن بخوابد. کلیه فضا های معماری سنتی ژاپن بر اساس این واحد بنا شده اند. بر این اساس ستون نیز با مقیاس انسانی بنا شده است. تانگه معتقد است که معماری سنتی بر اساس مقیاس انسانی است ولی دیگر این مقیاس جوابگوی نیاز های جامعه مدرن ژاپن نبوده و در معماری امروز باید از واحد اجتماعی در مقیاس استفاده کرد.
با توجه به شرایط اجتماعی ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم به جز شهر هایی مانند هیروشیما و نگازاکی که با بمب اتمی کاملا از بین رفتند، شهر های بزرگ ژاپن از قبیل توکیو و اوزاکا نیز تبدیل به شهر سوخته شده و کاملا از بین رفته بودند، دیگر کمتر شهر سالمی در ژاپن وجود داشت. در چنین شرایطی ژاپن برای بازسازی هرچه سریعتر، نیاز به ایجاد مجتمع های بزرگ داشت که بتواند نیازهای جمع کثیری از مردم را برآورده کند. از این رو تانگه با مطرح کردن «مقیاس اجتماعی» سعی در پاسخگویی به این نیاز های روز جامعه خود می کند. تانگه معتقد است که تمام اجزاء ساختمان از جمله ستون های آن نیز باید با توجه به نیاز های اجتماعی امروز طراحی شوند. اگر تا دیروز ستون در معماری ژاپن نقش مهمی در ایجاد ارتباط با انسان برقرار می کرد. و وسیله ای برای پاسخگویی به نیاز های یک انسان بود. امروز ستون باید وسیله ای برای پاسخگویی به نیاز های اجتماعی باشد. با اعتقاد بر ناکارآمد بودن ستون های سنتی، ستون هایی را طراحی می کند که پاسخ گوی نیاز های اجتماعی باشند.
تانگه از روش های مختلفی برای دادن نقش اجتماعی به ستون استفاده می کند. که مهمترین آنها دو نوع استفاده از ستونی است که در معماری مرکز صلح هیروشیما ( تاریخ بنا: ۱۹۵۵)[تصویر شماره۱۱] و مرکز مطبوعات و صداوسیمای یاماناشی ( تاریخ بنا: ۱۹۶۶)[تصویرشماره۱۲] دیده می شوند. مرکز صلح هیروشیما[۱۲] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn12) مکانی برای نگهداری و نمایش اسناد بمباران اتمی هیروشیما است. این مرکز در پارک یاد بود این فاجعه بشری واقع در مرکز هیروشیما قرار دارد. این پارک میعاد گاه میلیون ها دوستدار صلح از سراسر دنیا است که هرساله در سالروز این فاجعه بشری در این مکان جمع شده، تا هم قسم شده، جلوی دیگر فاجعه ای این چنین را بگیرند. در مرکز صلح هیرو شیما تانگه با قرار دادن مرکز نگهداری اسناد بر روی پیلوت با ستونهایی مرتفع (۷ متر) و فاصله بسیار زیاد میان ستون ها تلاش می کند فضایی را خلق کند که ستون ها کمترین مزاحمتی را در رفت و آمد و تجمع افراد ایجاد نکنند، هزاران نفر جمعیت بتوانند از آنجا رد شوند. تانگه خود می گوید که به این ستون ها عملکرد هدایت جمعیت کثیری از مردم را داده است. این ستون ها که از نظر ابعاد و تعدادی که در یک ساختمان استفاده می شود هیچ شباهتی به ابعاد و ویژگی های ستون در معماری سنتی ژاپن ندارد، از دید تانگه بازخوانی نو از عنصر سنتی ستون است.
از دیگر آثار تانگه که در آن نیز ستون کاربردی فراتر از جایگاه سازه ای آن دارد، ساختمان مطبوعات و صدا و سیمای یاماناشی[۱۳] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn13) است. در این بنا تانگه ستون ها را قطور می کند و بسیار قطور تر از آنکه سازه ساختمان به آن نیاز دارد. و با خالی کردن درون این ستون ها در آنها عناصری از قبیل راه پله و آسانسور را قرار می دهد و بدین ترتیب ستون ها را به عنوان وسیله ای برای حمل و نقل و ایجاد ارتباط میان طبقات مختلف ساختمان قرار می دهد. در اینجا نیز ستون تبدیل شده است به یک عنصر که در خدمت تمام افرادی است که از این مجموعه استفاده می کنند.
از قدیم و ایام ژاپنی ها به نقشهایی که ستون به غیر از نقش سازه ای آن می تواند در ساختمان ایفا کند توجه کرده بودند. تانگه نیز با مطالعه در تاریخ معماری ژاپن به خوبی در می یابد که ستون می تواند کاربردی فراتر از کاربرد سازه ای داشته باشد. از این رو تلاش می کند تا به ستون کاربردی فراتر از کاربرد سازی آن دهد. تانگه نیاز جامعه را در ساختمان هایی با مقیاس های اجتماعی می بیند، بنابراین ستون ها را نیز در مقیاس اجتماعی خلق می کند که توانایی پاسخگویی به این نیاز ها را دارند.
در طرف دیگر یو ایچی رو کوجی رو یکی از مطرح تری معماران و نقدگران سنتگرا در کتاب «زیبایی های معماری ژاپن» نیز ستون را از دید گاه خود مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد. او عناصر معماری را به دو دسته ی عناصر درونی و عناصر برونی تقسیم می کند. و ستون را در معماری سنتی در گروه عنصر درونی معماری تعریف می کند. چرا که در بسیاری از موارد ستون در جایگاهی متافیزکی برای غنی کردن فضای داخلی مورد استفاده واقع می شود. بنابراین او معتقد است که همانگونه که در گذشته ستون برای روحانیت دادن به فضا داخلی استفاده شده است باید در دوران مدرن نیز باید برای روحانی کردن فضا داخلی ساختمان به کار آید. همانگونه که ستون در معماری سنتی کوچک بوده و وظیفه ایجاد رابطه میان فرد و بنا را بر عهده دارد در معماری مدرن نیز باید این همین نقش را ایفا کند.
بنابراین وقتی که او به بررسی و تجزیه و تحلیل ساختمان های مدرن و روز ژاپن می پردازد. او از ساختمان هایی نظیر ساختمان مرکزی معبد زن شوجی ( معمار:سی ایچی شی رایی[۱۴] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn14)، تاریخ بنا: ۱۹۶۶) [تصویر۱۶] به نیکی یاد کرده و نقش ستون در آن را روحانی و متافیزیکی دانسته می ستاید. این معبد سازه ای بتن آرمه دارد و از یک سالن مرکزی محاط میان راه روهایی که یکطرف آنها فضای آزاد است تشکیل شده است. این سالن به شکل مکعب مستطیلی است که در وسط یکی از ضلع های کوچک آن در ورودی قرار دارد. و در ضلع مقابل آن مجسمه بودا قرار داده شده است. در داخل سالن ۶ ستون کوچک در سه ردیف قرار دارد. با توجه به اینکه ساختمان بتن آرمه است و از نظر سازه ای هیچ احتیاجی به این ستون ها ندارد، این ستون ها تنها کار بردی تزیینی دارند و برای ایجاد فضایی روحانی در درون این بنا طراحی شده اند. کوجی رو این گونه استفاده از ستون را می ستاید و آن را منطبق با فرهنگ ژاپنی می داند و در مقابل نوع نگرش تانگه نسبت به ستون را با فلسفه وجودی ستون در معماری سنتی ژاپن منطبق ندانسته، نقد می کند. از معمارانی مانند تانگه به دلیل تبدیل ستون از یک عنصر درونی و روحانی به عنصر برونی اجتماعی انتقاد می کند.
دیگر نظریه مهمی که در معماری ژاپن برای تئوریزه کردن جایگاه ستون در معماری مدرن ارانه می شود، نظریه ای است که کیونوری کیکوتاکه[۱۵] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn15) دیگر معمار بزرگ ژاپن و از بنیان گذارن مکتب متابوریسم مطرح می کند. کیکوتاکه با مقایسه کیفیت درک فضای معماری در ژاپن با نوع اروپایی آن، با شاهد گرفتن جمله ای از لوی کان[۱۶] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn16) معمار بزرگ آمریکایی که فضای معماری را مکانی ، محصور میان چهار دیوار می داند، تلاش می کند تا تفاوت های فرهنگ ژاپنی و غربی در درک فضا را روشن کند. با توجه به اینکه در معماری سنتی ژاپن دیوار نقش بسیار کمی دارد و درصد کمی از فضا ها بین دیوار ها محصور هستند این سئوال را مطرح می کند که اگر تعریف لوی کان یک تعریف جامع و جهان شمول باشد کمتر مکانی را می توان در ژاپن پیدا کرد که مشخصات و ویژگی های لازم یک فضا معماری را داشته باشد. ولی حقیقت این است که در ژاپن نیز فضا های مصنوعی و انسان ساز زیادی وجود دارد که انسان ها برای زندگی روزمره خود از آنها استفاده می کنند که به تبع آنها نیز باید فضای معماری باشند. بنابراین نمی توان تعریف لوی کان را از فضای معماری را تعریفی جامع از فضای معماری دانست و باید برای تعریف فضای معماری ژاپنی شاخص به غیر از دیوار یافت.
از آنجا که اصلی ترین عناصری که ساختمان را در معماری ژاپنی می سازد ستون و کف می باشند، کیکوکتاکه ستون و کف را به عنوان شاخص هایی که فضای معماری را می توان با آنها تعریف کرد معرفی می کند و در تعریف فضای معماری ستون را وسیله برای ایجاد فضای معماری تعریف می کند. با بنای یک ستون اطرافش میدانی از فضا ایجاد می شود. به مانند یک آهن ربا که در اطراف خود میدان مغناطیسی ایجاد می کند ستون نیز در اطراف خود میدانی از فضا ایجاد می کند. و از طرف دیگر کف را به عنوان وسیله ای برای محدود کردن میدان فضا تعریف می کند.
از دید کیکوتاکه در معماری ژاپنی با ستون فضا ایجاد می شود و کف محدوده آن را مشخص می کند. وقتی که یک ستون را بنا می کنید در اطراف آن میدانی از فضا ایجاد می شود. این میدان نامحدود است ولی هرچه به ستون نزدیکتر باشید میدان قویتر بوده و شما فضا را بیشتر حس می کنید. و هرچه از ستون دورتر می شویم میدان ضعیف تر می شود ولی از بین نمی رود. برای محدود کردن میدان فضا نیاز به کف است. و با قرار دادن کف در زیر ستون میدان بر روی کف محدود می شود. از طرف دیگر میان قطر ستون و قدرت میدان فضا نیز ارتباط مستقیم وجود دارد و هرچه قطر ستون بیشتر باشد قدرت میدان فضا نیز بیشتر می شود. البته این رابطه تا جایی برقرار است که قطر ستون آن قدر بزرگ نشود که دیگر نتوان آن را ستون تشخیص داد، چون در این صورت دیگر قدرت ایجاد فضای خود را از دست خواهد داد.
بنابراین از دید کیکوتاکه ستون نکاباشیرا در فضاهای معماری قدیمی ژاپن مانند چاشیتسو های قدیمی وسیله ای بوده است برای ایجاد فضا در این مکان ها و چون هدف سازنده از این فضاها ایجاد فضاهای کوچک برای تعداد بسیار اندکی از فراد است. در این مکان از ستون های کوچک استفاده شده است. ولی در زندگی اجتماعی امروز تنها ستون های کوچک نیاز های انسان را برآورده نمی کند و نیاز به فضاهای بسیار بزرگ برای استفاده جمع کثیری از افراد نیز احتیاج است، بنابراین در جواب به این نیاز ها به طور طبیعی احتیاج به استفاده از ستون های بزرگ نیز هست، ولی همانطور که در ابر ستون های تانگه دیده می شود اگر از ستون های بسیار بزرگ استفاده شود ستون ها تبدیل به دیواری گرد می شوند که دیگر نمی توانند مانند ستون میدان فضا ایجاد کنند.
از این رو کیکوتاکه به عنوان راه حلی برای این مشکل و تناقض میان فلسفه ستون در فرهنگ ژاپنی و نیاز های جامعه مدرن استفاده از مجموعه ای از ستون و تیر را به جای استفاده از ابر ستون پیشنهاد می کند. هتل توکوان[۱۷] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn17)[تصویر شماره۱۷] اثری است که کیکوتاکه در آن این نظریه خود را به اجرا می گذارد. در این ساختمان از مجموعه ستون استفاده می کند که هریک از ستون های این مجموعه ستون به تنهایی ابعادی انسانی دارند ولی از اجماع چند ستون در مقیاس انسانی نیاز به ستون بسیار بزرگ را نیز بر طرف کرده است. کیکوتاکه می گوید که با استفاده از چندین ستون در یک جا موفق به ایجاد مکانی با قدرت میدان فضایی بسیار بالا شده است.
این سه نظریه مهمترین نظریه هایی هستند که درباره نقش ستون در معماری ژاپن مطرح شده است. به عبارتی در هر سه نظریه ستون به دو نوع تقسیم می شود و فقط هریک از نظریه ها این دو نوع را با اصطلاح های مختلف بیان کرده اند. تفاوت اساسی میان آنها این است که نوع ستونی که از منظر آنها برتر است متفاوت بوده و برای بیان دلایل خود بر برتری نوع مورد نظر از اصطلاح های متفاوت استفاده کرده اند. و در یک مقایسه کلی می توان تانگه و کوجی رو را در مقابل یک دیگر دانست و کیکو تاکه را فردی دانست که تلاش می کند راهی میان این دو پیدا کند.
نظریه پردازی های درباره ستون با پایان دهه ۱۹۷۰ میلادی به تکامل خود می رسد و هم زمان با فروکش کردن تب سنت در معماری ژاپن دیگر هیچ نظریه جدیدی در باره جایگاه ستون در معماری دیده نمی شود، ولی این بحث ها تاثیر خود را در معماری ژاپن به خوبی بر جای می گذارد. یکی از مهمترین نمونه آثاری که در آن می توان به خوبی نتایج نظریه های ستون را دید ساختمان کتابخانه مرکزی شهر سندای[۱۸] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn18) (سندای مدیا تیک) [ تصویر شماره۱۸] است. این ساختمان (اثر تیو ایتو[۱۹] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn19) معمار بزرگ ژاپن) در سال ۲۰۰۰ میلادی به بهره برداری می رسد، مهمترین ساختمان سال های آخری قرن ۲۰ ژاپن به حساب می آید. یکی از کانسپت های اصلی این ساختمان ترنسپارنسی و یا شفافیت است. و سعی شده تا جایی که ممکن داشت در این ساختمان از عناصری که جلوی دید را می گیرند استفاده نشود. به همین دلیل تا جایی که امکان داشت. از دیوار استفاده نشده و در جا هایی که نیز احتیاج به دیوار بوده تاجایی که ممکن بوده از دیوار های شیشه ای که جلوی دید را نمی گیرد استفاده شده است.
این ساختمان دارای ۷ سلاب (طبقه) به شکل تخته های بسیار وسیع است که آنها روی چندین مجموعه ستونی قرار گرفته اند. هریک از مجموعه ستوان ها توخالی بوده و دارای قطر متغیر چندمتری می باشند. شکلی غیر هندسی این مجموعه ستون ها باعث می شود که در ارتفاعات مختلف قطر هر ستون تغییر می کند و حتی این ستون ها به طور کاملا عمودی بالا نمی روند. جداره بیرونی آن با شبکه ای از لوله های بهم متصل شده بنا شده است که در اصل این شبکه لوله هاست که بار ساختمان را به زمین منتقل می کنند. این ستون ها مانند جورابی توری با تور های درشت می مانند که به شکلی کج و مووج بالا رفته اند. بنابراین هرمجموعه ستون هر چند که دارای ابعادی قطر بسیار بزرگی می باشد ولی به دلیل شبکه ای بودن جداره و خالی بودن درون آن مانع دید نشده و می توان از میان ستون طرف دیگر و حتی طبقه بال یا پایین را نظاره کرد. از فضای خالی میان این ستون ها برای ایجاد ارتباط عمودی میان طبقات بهره گرفته شده است. یکی ارتباط دیداری میان طبقات را ایجاد می کند و دیگری راه پله را در میان خود جای داده است. و بعضی جایی برای رفت آمد آسانسر ها هستند و در نهایت چندی از مجموعه ستون ها تاسیسات را در خود جای داده اند.
به گفته ایتو مفهوم این ستون ها را از جلبرگ های لغزان در دریا گرفته است و سعی دارد نوع جدیدی از ستون را به نمایش بگذارد. هر چند که این ستون ها در عمل شباهتی به جلبرگ ندارند ولی به راستی نوعی جدید از ستون هستند که تا کنون مشابه آن وجود نداشته است. ولی کاربریهای این مجموعه ستون ها بسیار شبیه به کاربرد ابر ستون های تانگه به عنوان کور مرکزی می باشد. از آنجایی که ایتو به جایی ابر ستون از مجموعه هایی از لوله هایی با قطر کمتر از ۲۰ سانتیمتر استفاده کرده است که این را نیز می توان در راستای تئوری کیکوتاکه دانست و از آنجایی که مهمترین و شاید تنها عاملی معماری موثر در دکور داخلی این ساختمان لوله ها تشکیل دهنده مجموعه ستون است، شرایطی را که کوجیرو برای یک ستون سنتی ژاپنی تعریف کرده بود را نیز دارا ست. بنابراین این ستون ها را می توان ستون هایی دانست که در عین نو آوری و استفاده از برترین تکنولوژی روز در ساختارشان، هم ملاک های معماری مدرن را داشته و جواب گوی نیازهای مدرن هست و هم ویژگی های یک ستون سنتی ژاپنی را دارد.
ساختمانی مانند سندای مدیا تیک که ۳۰ سال بعد از بحث ها جدی در رابطه با جایگاه سنت و ستون در معماری ساخته می شود به خوبی نشاندهنده اهمیت این نوع بحث ها است. آقای ایتو فردی است که هرگز خود را متعهد به سنت های معماری ژاپنی نمی داند. و تمام تلاش خود را می کند تا با استفاده از تکنولوژی های جدید ساختمان های جدیدی را بنا کند. ولی وقتی آثار او از قبیل مدیا تیک را می بینیم به راحتی می توان در آن چکیده تمام بحث ها و نظریه هایی که درباره ستون در ۴۰ سال قبل از بنای این ساختمان اتفاق افتاده است را مشاهده کرد. و همین ستون ها این ساختمان را تبدیل به یکی از برجسته ترین آثار معماری قرن بیستم ژاپن می کند که در آن روحی ژاپنی وجود دارد و شاید هیچ کسی دیگر به غیر از یک ژاپنی توانایی خلق چنین اثری را ندارد.
اگرسندای مدیا تیک را به عنوان معماری بومی و امروزی ژاپن قبول کنیم آن را می توانیم به عنوان مثالی بسیار خوب در رد این نظریه است که برای خلق یک اثر بومی و اصیل الزاما معمار آن باید فرهنگ و معماری سنتی خود را بپرستد و چشم خود را بر روی توانایی ها و موقعیت های معماری روز ببندد تا آثار او بومی شود. در مدیا تیک می بینیم که معمار سنت گرا نبوده بلکه بسیار پیشرو و نوگرا است. همانگونه که هیروشی هارا[۲۰] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn20) می گوید:
محقق معماری ژاپن کریستین ای بروکنر (Chridtine E. Brookner) ویژگی معماری ژاپن را با مفهوم «Light» توضیح می دهد؛ این لغت خیلی ظریفانه «سبکی و روشنی»، دو ویژگی معماری ژاپنی را به خوبی نشان می دهد. همگان معماری «کازویو سه جیما»(Kazuyo Sejima)و هم نسلان او را با عنوان هایlight Construction ویاlight Architecture می شناسند…. ولی آغاز گر این حرکت ایتو می باشد. وقتی ایتو از باد صحبت می کند براحتی می توان پی به هدف او که همان معماری سبک است پی برد؛ بطور کلی در معماری سنتی ژاپن دیوار وجود ندارد و می توان آن را معماری سبک به حساب آورد. با این همه خیلی سخت است که ایتو را یک معمار پایبند به اصول معماری سنتی ژاپن به حساب آورد. حتی با در نظر گرفتن اینکه او تحت تاثیر نا خودآگاه معماری چوبی ژاپن بوده است، «سبکی» را در زیباشناسی پاپ آرت (هنر مردم‌وار) یا جامعه مصرفی می بیند! [۲۱] ([Link is only viewabel to registered users]_ftn21)
اگر او را یک فرد غرب گرا نیز ندانیم در این که فردی است که به فرهنگ غرب کمتر از فرهنگ ژاپن بها نمی دهد جای شکی نیست. و اصولا هدف والای احیای سنت را نیز دنبال نمی کند. تنها هدفش خلق اثری جدید با تکنولوژی جدید برای انسانی جدید است. ولی با نهایت شگفتی می بینیم که چنین فردی ساختمانی خلق می کند که بشدت دارای روح و فرهنگ معماری بومی سنتی ژاپن است. اگر بحث های دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ معماران ژاپن در درک معنای سنت هریک در جایگاه و موقعیت خود نبود امروز مطمئنا شاهد خلق شاهکاربی مانند سندای مدیاتیک نبودیم.
در ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم شرایطی آزاد فراهم بود تا ژاپنی ها بتوانند در آن برای روشن کردن جایگاه سنت خود در آن به پردازند. در این شرایط افراد مختلف در جایگاه های مختلف شروع به اظهار نظر در باره سنت و مدرنیزاسیون می کنند. هر چند نظر هریک یه تنهایی دارای نقطه ضعف هایی بود و هیچ نظریه کاملی وجود ابداع نشد. ولی یک تنوع آرا بسیار وسیعی ایجاد می شود که کمک می کند تا نسل های بعد منابع اطلاعاتی قوی و متنوعی برای پروش یافتن داشته باشند. و با استفاده از برآیند نظریه های مطرح شده معماری بومی را خلق کنند که با معماری دیگر نقاط دنیا متناقض باشد.
.
.
.
.

پی‌نوشت:

[۱] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref1) – 古事記 Kojikiنام کتابی که در آن استوره های قدیمی که مبنای فکری دین شینتو است جمع آوری شده است.
[۲] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref2) – Izanagi & Izanami نام دو اله و الهه در استوره های ژاپنی. بنا بر استوره های دین شینتو ایزوناگی نام اله و ایزونامی الهه ای هستند که با هم ازدواج کرده و دنیا را خلق می کنند. از ازدواج آنها دیگر خدایان متولد می شوند.
[۳] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref3) –  出雲大社 Izumo Taishaیکی از قدیمی ترین معابد دین شینتو در ژاپن
[۴] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref4) - 床柱 Toko Bashira ستونی در وسط یک ضلع از اتاق های ژاپنی که به وسیله آن دو فرو رفتگی ایجاد می شود و در آنها وسایل تزیین از قبیل گل یا تابلو های خوش نویسی قرار داده می شود.
[۵] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref5) -中柱 Naka Bashra ستونی که از یک ساقه ای کج درخت ساخته شده است و در وسط اتاق های چای خوری (چاشیتسو) قرار دارد. و معمولا دیواری در نیمه بالایی آن وجود دارد.
[۶] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref6)ـ茶室 Chashitsu اتاق برگزاری مراسم چایی در ژاپن
[۷] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref7)ـ 伊勢神宮 Ise Jingu یکی از قدیمی ترین معابد دین شینتو در ژاپن
[۸] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref8)ـ体格柱 Taikaku Bashiraبزرگترین و تنومند ترین ستونی که در خانه است.
[۹] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref9) – Human Scale
[10] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref10) – Social Scale
[11] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref11) – 畳 tatami
[12] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref12)ـ 伊勢神宮 Ise Jingu یکی از قدیمی ترین معابد دین شینتو در ژاپن
[۱۳] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref13)ـ山梨文 会館 Yamanashi Press and Broadcasting Center
[14] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref14)ـ 白井誠一 Seiichi Shirai
[15] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref15) – 菊竹清訓 Kiyonori Kikutake
[16] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref16) – Luis kahn
[17] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref17) – 東光園 Toukoen
[18] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref18) – 仙台メディアテークSendai mediatheque
[19] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref19) –  伊東豊雄Toyo Ito

[20] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref20) –   原宏Hiroshi Hara
[21] ([Link is only viewabel to registered users]_ftnref21) – هیروشی هارا«تویو ایتو معمار باد و ماشین» مجله صنعت ساختمان داریس اردیبهشت ۱۳۸۴ مترجم میثم معصومی