PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : مساجد تاریخی ایران



Mehraz
28.01.2011, 13:30
مساجد تاریخی ایران


مسجد ومحراب اگر چه در آموزه های دینی دارای جایگاهی منحصراً معنوی نبوده ( به ویژه محراب که اسم مکان از ریشه حرب است ) و بیشتر به عنوان پایگاهی برای پاسخگویی به غالب نیازهای مسلمانان برآمده بود ، به اندک زمانی با روحی که از لطافت ایمان و جذبه حضور درآمیخته بود به زیباترین بنای اسلامی بدل شد . به گونه ایی که شکل و ساخت مساجد در کشورهای اسلامی زیر بنای هنر و معماری اسلامی را تشکیل داد. معماری زیبا ، با کاشی کاری های هوش ربا ، کتیبه ها، گچبری ها ، معرق ها و دیگر عناصر معماری در هم آمیخت ومعماری اسلامی را پدیدآورد که هم اکنون مایه فخر ومباهات ملل اسلامی و یکی از جاذبه های گردشگری این کشورهاست . نمونه هایی از این مساجد ، مسجد شیخ لطف الله در اصفهان و تاج محل در آگره هند است .

در این گفتار سعی داریم مسجد یا مساجدی را از دوره خلفای عباسی تا قاجار معرفی کرده و به پاره ای ویژگی های معماری هرکدام از این بناها اشاره کنیم .


دوره عباسی :


در اوایل این دوره مساجد با طرح صحن روباز و ایوان های ستون دار ساخته می شدند که نمونه ای از معماری دوره اموی و به طور کل اعراب بوده است . در بناها بیشتر از خشت استفاده شده و ستون های یک پارچه بودند . رفته رفته تغییراتی اساسی در بنای ساختمان ، ایجاد و به جای خشت از آجر استفاده شد و دیگر ستون های یک پارچه به کار نرفت . ازویژگی بسیار مهم مساجد در این دوره آن است که سقف مساجد کاملا مسطح و مناره در خارج و یا در جوار مسجد ساخته می شد. و برای تزیین دیوارها از کتیبه هایی به خط کوفی بهره گرفته می شد . نمونه برجا مانده از این دورهمسجد تاری خانه دامغان که در قرن دوم هجری ساخته شده و قدیمی ترین مسجد ایران است . جلوه این ساختمان با شکوه در سادگی و بی پیرایگی آن متجلی است . صحن این مسجد تقریباً مربع است که با ردیف طاق ها ، سه دالان را در امتداد قبله ایجاد می کند. طاق های بیضی شکل این مسجد به وسیله دیوارهای آجری ضخیم استوانه ای برپا ایستاده است . مسجد تاری خانه بیانگر ترکیبی از تکنیک های اصیل ایرانی و نقشه عربی است .مناره موجود، مدور و در قرن پنجم هجری ساخته شده است ، ولی بقایای یک مناره مربعی شکل که احتمالاً به هنگام بنای کل مسجد ساخته شده ، برجای مانده است.






[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]



دوره آل بویه :


ویژگی های معماری این دوره شبیه معماری ساسانی ( پیش از اسلام ) بوده و ابنیه مذهبی این دوره چهارایوانی ، دارای ستون های عظیم و ایوان های بلند طاقدار است . تزیین اصلی بنا در این دوره گچبری است که دارای رنگهای متنوع بوده و طرح های آن ، سنت های قدیمی ایران در دوره ساسانی را یادآوری می کند . از مساجد این دوره می توان بهمسجد جمعه نایین اشاره کرد. این مسجد که هنوز مورد استفاده است قدیمی ترین مناره به یادگار مانده در ایران را داراست . نقشه آن نقشه یک مسجد ساده ستون دار است که از قدیم تا کنون دچار تغییرات زیادی شده است . مناره این بنا که در اصل بر بالای قاعده مربعی شکل قرار داشت با نمای مسجد هماهنگ بود اما چندی بعد با اضافاتی محصور شد . بدنه هشت ضلعی آن کاملاً بدون تزیین است و نشانه مرحله انتقالی از مناره های مربعی به مناره های مدور است، شکوه و جلال اصلی مسجد جمعه نایین در غنای گچبری های آن است .






[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]

ازدوره غزنویان و سامانیان که تقریباً مقارن با آل بویه بوده اند ، در ایران مسجدی بر جای نمانده است . بنابراین به بررسی مساجد دوره سلجوقی می پردازیم .



دوره سلجوقیان :


ویژگی معماری این دوره را به اختصار می توان موقر ، نیرومند و دارای ساختاری زیبا توصیف کرد . در این دوره با وجود فاصله زمانی نزدیک به چهار قرن با ایران باستان باز هم می توان طرح کلی چهارایوانی ساسانی را مشاهده کرد . طرح مساجد و مدارس این دوره اکثراً چهارایوانی با طاقنماهای دیواری است ، ایجاد گنبدهای عظیم بر روی گوشواره در مساجد از دیگر ویژگی های مساجد این دوره است و در تمام ابنیه این دوره سردر اهمیت به سزایی دارد. بناها آجری و تزیینات آن شامل خطوط و نقوش هندی به صورت مهر در آجر، گچبری ، کاشی ساده معرق و کتیبه هایی به خط کوفی و نسخ است . از جمله مساجد به جای مانده از این دوره می توان بهمسجد جمعه اردستان ومسجد جمعه زوره اشاره کرد .



مسجد جمعه اردستان


در قرن ششم ساخته شده است ، طاق ایوان ، مزین به گچبری زیبای مشبک با نقش برگ نخلی است که به آن وجهه ی بی نظیری داده است . محراب و گچبری های آن در این مسجد در دوره ایلخانان مغول بازسازی شده است .






[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]


زوره


واحه ی کوچکی در حاشیه غربی کویر مرکزی است ومسجد جمعه آن براساس نقشه چهارایوانی بناشده و تاریخ بنای آن به خط کوفی ساده روی کتیبه ای در حیاط نوشته شده است ، مناره این مسجد دارای آجرکاری با کاشی های آبی روشن و تیره است . حجره محراب دارای گچبری ظریف و دارای شکوه وجلال خارق العاده ای است ، سادگی گنبد این مسجد حاکی از ساخت این بنا در دوره سلجوقی است .





[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]


دوره ایلخانان :


در این دوره انواع ساختمان ها ، حالت سنتی و سبک سلجوقی خودرا حفظ کرده، ولی مغولان برای نمایش قدرت خود به ساخت بناهای عظیم با گنبدهای بسیار بزرگ و برج های بلند روی آوردند و برای افزایش هیبت بنا ، نماهای ساختمان را با قاب های باریک و بلند وهلال های نوک تیز آراستند . در این زمان استفاده از تزیینات آجر لعابدار و بدون لعاب ، قطعات گچ و آجر در موزاییک ، کاشی های آبی رنگ با نقش های زیبای گل و بوته ، کتیبه های زیبای کوفی و نسخ با نوارهای تزیینی ونازک گچبری به صورت بندکشی رواج داشت . از بناهای مذهبی و مساجد این دوره می توان ازمسجد جمعه ورامین نام برد. این مسجد مانند مسجد زوره بر اساس طرح کلی چهارایوانی ساخته شده و برخلاف دیگر مساجد ایران سردر کوتاهی دارد آنچنان که کل ساختمان در سیطره گنبد بزرگ بالای حجره ی جلوی محراب قرار گرفته است . طرح داخلی این مسجد نشانه پیشرفت معماری نسبت به قرون قبل است که احساس خاصی از ارتفاع را در بیننده ایجاد می کند . دیوارهای جانبی با روزنه هایی جهت ورود نور، مشبک شده اند . تزئینات محراب با تصاویر گل های کاملاً شکفته تزیین شده است. سردر ورودی و ایوان قبله دارای نیم گنبدهایی بر فراز طاق های مقرنس کاری شده و مزین به آجرهای لعابدار آبی رنگ است که مشخصه عمده تزئینات این دوران به شمارمی رود.






[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]

Mehraz
28.01.2011, 13:33
دوره تیموریان:


بناها در این دوره بازهم بر پایه شکل ها و ساختمان های دوره سلجوقی استوار است. ولی در سایه تسلط مغولان ، مقیاس و عظمت تازه ایی یافته و در تزئینات بنا توجه بسیار مبذول شده است. بناها اغلب چهار ایوانی با ایوان های بلند و سردرهای مزین به مقرنس کاری های بسیار زیباست و تزئینات عمدتاً شامل کاشی کاری های زیبا و باشکوه و معرق و هفت رنگ است ، گنبدهای پیازی شکل و شیاردار از ویژگی های بناهای خاص دوره تیموریان است . معماری این دوره را می توان کمال کاربری رنگ در معماری دانست که نمونه های آن را می توان در کتیبه های کوفی، نسخ و ثلث به رنگ طلایی در زمینه کاشی های آبی مشاهده کرد . از مساجد نمونه و بسیار معروف این دوره می توانمسجد گوهرشاد را نام برد . بی اغراق اوج هنر و تکنیک کاشیکاری این دوره و ایران را می توان در این بنا مشاهده کرد . در این بنا مناره در جوار ساختمان قرار دارد ، پیش از این مناره ها برفراز دیوارها قرار داشتند و این سبک(مناره جدا از ساختمان) احتمالاً از سبک معماری هند اقتباس شده است.







[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]



دوره ترکمانان:


نمونه ابنیه مذهبی این دورهمسجد مظفریه یا کبود تبریز است که در نوع خود ممتاز بوده و هم اکنون در حال مرمت است. حیاط مرکزی کاملاً سرپوشیده و دارای گنبد است. نماهای داخلی و خارجی آن به ظریف ترین کاشی های ایران مزین شده است. قاب های مختلف و هماهنگ دارای رنگ های مختلف به همراه آبی روشن و در برخی قسمت ها با روکش طلا ست.







[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]



دوره صفویه:


بناهای این دوره باز هم دارای طرح کلی چهار ایوانی است البته به ساخت ایوان های عظیم با ابعاد بزرگ توجه بسیار شده است. در ابنیه مذهبی کاشی های لعاب دار، معرق و هفت رنگ در تزیین دیواره های خارجی و داخلی بنا ، طاق ها، مناره ها، گنبدها و محراب ها استفاده شده است. کتیبه های نسخ و ثلث سفید و درخشان، در طاقچه ها به کاتر رفته و نور ورودی از طریق پنجره های تعبیه شده در ساقه گنبد حالتی روحانی به فضا می بخشد. در بناهای ییلاقی تزئینات چوبی نقش اصلی را به عهده داشته و بر روی آن تذهیب کاری و نقاشی های لاکی استفاده شده است. از نمونه های معماری این دوره می توان بهمسجد شاه اصفهانکه توسط شاه عباس ساخته شده و اوج ساختمان سازی در اصفهان به شمار می آید اشاره کرد. این مسجد دارای ابتکارات و نوآوری هایی در هنر معماری است ، سردر ورودی آن در مرکز ضلع جنوب میدان(نقش جهان) قرار دارد، ولی خود مسجد با زاویه ای روبه قبله ساخته شده است ، معماران این تغییر زاویه مسجد را به قدری استادانه و با موفقیت اجرا کرده اند که در قسمت ورودی مسجد کسی به وجود چنین زاویه ای پی نمی برد و نمای عمومی آن از سمت میدان ناموزون به نظر نمی رسد.مساجد در این دوره همچنان با طرح چهار ایوانی و گنبدهای بزرگی که به اوج کمال رسیده اند، ساخته شده است .







[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]



مسجد شیخ لطف


اولین بنای ساخته شده در اطراف یک مربع می باشد که هسته سازنده یک مجتمع شهری جدید در زمان شاه عباس را تشکیل می داد. دالان ورودی ابتکاری بنا ، باعث شده که مسجد رو به سمت قبله بوده و در ضمن نمای بیرونی آن هم ردیف با میدان باشد. نورخورشید از طریق پنجره های دوتایی واقع درساقه گنبد وارد شبستان می شود. داخل گنبد کوتاه این مسجد با طرح های لوزی شکل که اندازه آنها رفته رفته تا مرکز گنبد کاهش می یابد تزئین شده است.








[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]


مسجد جمعه یا مسجد اعظم


که می توان آن را کلکسیونی از مساجد دوره های پیشین دانست ، از دیگر شاهکارهای معماری دوره صفویه است ؛ با حفاری های اخیر، بسیاری از آثار مربوط به مساجد قدیمی قرن دوم هجری در این مکان و آثار و بقایای مساجد آل بویه و سلجوقیان کشف شده است.





[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]

[Link is only viewabel to registered users]



دوره قاجار:


این دوره را باید دوره افول معماری ایران به شمار آورد چرا که در مقایسه با ابنیه بسیار زیبای دوره صفوی ، بنایی که بتواند با آن برابری کند ، ساخته نشد. برجسته ترین ابنیه این دوره متعلق به فتحعلی شاه است که خود تقلیدی از ابنیه صفوی است و اکثر تزئینات مهم از هنر اروپایی اقتباس شده است .



مسجد و مدرسه سپهسالار(شهیدمطهری)


یکی از عمارت های معروف تاریخی تهران است که توسط میرزا حسین خان سپهسالار ساخته و وقف شده است . اولین کلنگ آن درسال 1296ق زده شد . حیاط مسجد توسط 62حجره ای که جهت سکونت طلاب ساخته شده ، از چهار جهت محصور شده است . در سردر هر یک از حجره ها طرحی بدیع و مجزا از یکدیگر با مقرنس کاری زیبا تزئین یافته است. در اصلی بسیار بزرگ، دو لَتی و فلزی است ودر قسمت بیرونی با کاشی کاری های معرق و مقرنس کاری زیبایی تزئین شده لست. گنبد اصلی عمارت بر روی شبستان تابستانی و تماماً از بیرون و درون کاشی کاری می باشد. کل ساختمان دارای 8 مناره است که تماماً با کاشیکاری تزئین شده است . [Link is only viewabel to registered users]

از دیگر مساجد دوره قاجار می توان به مسجد نصیرالملک در شیراز ، مسجد ومدرسه آقا بزرگ در کاشان و مسجد معاون الملک در کرمانشاه اشاره کرد.

[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]


منبع:anbari98.parsiblog.com

Mehraz
10.02.2011, 19:52
معماری ایران دارای ویژگی هایی است که در مقایسه با معماری دیگر گشور ها ی جهان از ارزش بخصوصی برخوردار است. ویژگی هایی چون ،طراحی متناسب ،محاسبات دقیق ، فرم درست پوشش ، رعایت مسائل فنی و علمی در ساختمان ، ایوان های رفیع ، ستون های بلند و بالاخره تزئینات گوناگون که هر یک در عین سادگی معرف شکوه معماری این سرزمین است. همان طور که استاد پیر نیا معتقد است :معماری ایرانی بر اصولی چون مردم واری ، خودبسندگی ، پرهیز از بیهودگی ، بهره گیری از پیمون (مدول ) ، نیارش (استاتیک ) و درون گرایی نهاده شده است.
احداث نیایشگاه ها در دوران اسلامی بیش از هر نوع بنای دیگر مورد نظر بوده است تا جایی که اگر شهری فاقد مسجد جامع یا آدینه بود نمی توانست به عنوان یک شهر معرفی گردد.

مساجد
در میان اندام های درونی هر شهر و روستا ،نیایشگاه ها همیشه جای ویژه خود را داشته و دارند و از اندام های دیگر نمایان تر و چشمگیر تر است و از این رو همه جا در مرکز آبادی جای گرفته است. نیایشگاه چون بزگترین ساختمان آبادی بوده ، در آغاز نیاز به داشتن نشانی ویژه ای نداشته است و خود بخود نگاه هر گذرنده ای را بسوی خود می کشید. اما پس از گسترش آبادی ، نخست با افراشتن در گاه ها و نهادن ماهرخ و توق بر بلند ترین جای آن و سپس با ساختن میل و برج و مناره در کنار و نزدیک آن ، ساکنین آبادی و گذریان بیگانه را به نیایشگاه راهنمایی می کردند. میسجد بر نیایشگاه ها همان برتری را داشت که اسلام بر دیگر کیش ها ،و چنان خوب بوده وهست که آذین ها را می آراید و نیازی به ستایش ندارد.

کتیبه های تاریخی بنا
کتیبه های سرمسجد حاکی از ساخت بنا در سال 929 وانجام تعمیراتی درآن در سال 1323 ه.ش است.در داخل گنبد نیزکتیبه ای به تاریخ 929 وجود دارد. در ایوان شرقی لوحی سنگی با تاریخ 974و 977 باقیمانده است ودر ایوان شمالی در ذیل اشعاری پراکنده تاریخ 1013 دیده می شود.
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]


بانی وسازند گان بنا
بانی اولیه مسجد دقیقا معلوم نیست و درمنابع مختلف به سلطان سنجرویا به علیشاه فرزند تکش سلطان خوارزم وهمچنین از محمودبن محمد ملکشاه نام برده شده است.بر اساس کتیبه سر در مسجد در زمان شاه اسماعیل صفوی توسط میرزاکمالدین شاه حسین اصفهانی اعتمادالسلطنه تجدید بنا شده است. n کتیبه ی سر در بنا به خط شمس الدین محمد تبریزی و لوح مرمری ایوان شمالی به خط محمد معصوم الحسینی می باشد.

مسجد علی
این بنا در یکی از خیابان های فرعی منشعب از خیابان هاتف ، در نزدیکی مسجد جامع و مجاور مقبره هارون ولایت واقع گردیده وبخاطر ویژگی های معماری تزئیناتی ، از مساجد مهم و در خور توجه اصفهان است.
با توجه بوجود مناره از دوره سلجوقی واین حقیقت که به روزگار صفویه از این مسجد بنام مسجد سنجریه نام برده شده است ، می توان یقین پیدا کرد که مسجدی در دوره سلجوقیه در این محل ساخته شده بوده که بعد از ویرانی در سال 929 ه.ق (زمان شاه اسمائیل اول) میرزا شاه حسین وزیر ، مسجد کنونی را جایگزین آن کرده است.
در حال حاظر به غیر از مناره که در بطن مسجد علی قرار گرفته هیچ اثری از بنای دوره ی سلجوقی مشهود نیست.
سردر ورودی مسجد در ضلع غربی آن دارای کاشی کاری معرق نفیس و کتیبه تاریخی است.
بنای کنونی مسجد با نقشه چهار ایوانی ساخته شده و دارای سر در ،صحن ،ایوان ، گنبد خانه ، شبستان تابستانه و زمستانه است که با تزئینات زیبایی از کاشی معرق ، مقرنس کاری وکتیبه های تاریخی مزین شده است.
کتیبه مزبور به خط ثلث با کاشی معرق سفید بر زمینه آبی ، متضمن نام پادشاه وقت وبانی ساختمان وسال اتمام ساختمان 929 هجری قمری و بخط شمس الدین تبریزی است.
ردیف اول این کتیبه ،قرآنی و به خط ثلث حنایی رنگ است. بقیه سطوح سردر ، با کاشی کاری معقلی و خطوط بنایی تزئین و نما سازی شده است.
در سال 1323 شمسی این ورودی تعمییر و اشعاری بخط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی بر آن نوشته می شود. صحن مسجد ، مربع مستطیل و در وسط دارای یک حوض ودر چهار ضلع دارای چهار ایوان است که ایوان جنوبی از دیگر ایوان ها وسیع تر است است و در پشت آن شبستان گنبد دار قرار گرفته است.گنبد این مسجد با ساقه بلند از بیرون با کاشی کاری پوشش یافته و از درون دارای مقرنس های گچی است.
سطوح داخلی گنبد خانه با در گاه و طاق هایی به صورت دو طبقه نما سازی شده است که طاق های طبقه بالا صورت مربع را به کثیر الاضلاع تبدیل کرده اند و گنبد بر آن قرار گرفته است. در پا کار گنبد ،کتیبه ای سرتاسری متضمن آیات قرآنی و تاریخ 929 ه.ق کاشیکاری شده است.
در زیر گنبد خانه و ایوان جنوبی ،شبستان زمستانی مسجد ،کمی پایین تر از سطح مسجد بنا شده و سبک ساختمان آن جالب است .
در ابتدای شروع پلکانی که سطح مسجد ره به شبستان زیرین متصل می کند،لوح سنگی نسب شده که بخط نستعلیق برجسته ،اشعاری بر آن حجاری شده است.در ایوان شرقی مسجد نیز لوح سنگی نصب شده که کتیبه آن حاکی از اقدام ملک اصلان بیک افشار ارشلو مبنی بر وقف آبی از شهر جرجی کان به مسجد علی به تاریخ 974 ه.ق است.
ایجاد ارتباط فضائی مناسب بین فضاهای باز و بسته حائز توجه است.ورودی مسجد دارای ویژگیهایی از جمله مردمواری تزیینات ویژه و تناسب میباشد.درمورد محور قبله باید گفت که با یک چرخش 90 درجه نسبت به ورودی مقابل قبله قرار می گیریم.
استفاده از گچ و رنگ برای تزئین فضای داخلی تاکید بردرونگرایی بنا دارد.سادگی بنا و گنبد از بیرون و تزیینات زیبای داخل گنبد بیان دیگری از درونگرایی است.
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]

Mehraz
10.02.2011, 19:53
سیر تحول بنا بنای اولیه مسجد علی به زمان های مختلف نسبت داده شده ولی انچه مسلم است اینکه پیش از دوره ی صفوی وجود داشته است . در این زمان بنا رو به انهدام و ویرانی نهاده بود تا اینکه در دوره شاه اسماعیل صفوی تجدید ساختمان شده وبه تزئیناتی آراسته گشته است.تاریخ ساختمان مناره ی جنب مسجد نیزمعلوم نیست ولی طرز و سبک ساختمان آن در مقایسه با دیگر مناره های همزمان نشان می دهد که مربوط به قرن پنجم و ششم قمری است.
لوح سنگی منصوب در ایوان شرقی مسجد حاکی از اقدام ملک اصلان بیک افشار ارشلو مبنی بر وقف آبی از نهر جرجی کان بر مسجد علی در تاریخ 977 است.
به نقل از کارشناسان میراث فرهنگی در قسمت شمال غربی وورودی به مسجد الحاقاتی صورت گرفته که هیچ اتصالی با سازه قبلی نداشته است و رجهای اجرکاری این مطلب را به خوبی نشان میدهد.
قسمت اضافه شده به مسجد دارای پی سازی محکمی نبوده که پس از طی سالیان متمادی به ایجاد نشست در بنا وکج شدن ان به سمت خارج منجرگشته است.
کاشیکاری اطراف در ورودی اشعاری حاکی از تعمیرات سر در به وسیله آقای شیخ زاده هراتی در سال 1323 ه.ش میباشد و سنگفزش و ساخت حوض سنگی حیاط توسط فرد خیری به نام قریشی انجام گرفته است.بر اساس گفته ی مولف کتاب /تاریخ اصفهان وری / در طول زمان به مقدار سه ذرع از سر مناره ی مسجد علی ریخته است.

منار مسجد علي
خوش تركيب ترين و سالم ترين مناره مرتفع شهراصفهان
موقعيت: ميدان قيام محله هارونيه سال تاسيس : قرن 6 هجري
اين مناره متشكل از سه بخش است كه از پائين به بالا نازكتر و كوتاهتر مي شود. ارتفاع مناره حدود 52 متر است داراي 4 كتيبه به خط كوفي است سه تا از اين كتيبه ها با كاشي آبي رنگ و چهارمي كه پايين تر از سه كتيبه ديگر است با آجر تراشيده ساخته شده است. در سه كتيبه اول عبارات مذهبي به صورت تكرار نوشته شده اما در چهارمين كتيبه آيه 16 از سوره آل عمران آمده است.
جالبترين مناره موجود در اصفهان مناره مسجد علي است سياحان و جهانگردان و محققين بسياري در باره آن مطلب نوشته اند. مشهورترين آنها پيترو دولاواله،* ژان شاردن، اوژن فلاندن، پاسكال، مادام ديولافوآ،* پرفسور هرتسفلد و ديگران مي باشند.
به هر حال برخي از محققين اين مناره رفيع و زيبا را متعلق به هارون ولايت مي دانند، در حال حاضر اين مناره جزء مسجد علي است. اما آنچه محقق است اينكه اين مناره در زمان سلجوقيان ساخته شده است. پیترودلاواله و شاردن که در سال 1619 و1666 میلادی در اصفهان بوده است این مناره را به مقبره هارون و ولایت نسبت داده است. سال ساخت مناره مسجد علي دقيقاً معلوم نيست. اما كارشناسان سال ساخت آن را بين سالهاي 515 تا 525 هجري قمري مي دانند.
[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]
نورگیری
پنجره که نشانه زندگی است،به رهگذران چشمک می زند و همچون دیدگان ساختمان،به افراد این امکان را میدهد که به گونه ای به پیرامون بنگرند،بی آنکه خود دیده شوند.
پنجره همزمان چشم و دهان وبینی وگوش است و چنین نیست که فقط اندامی تعیین کننده در ظاهر ساختمان باشد،بلکه در عین حال نوعی میانجی است که امکان دیدن،شنیدن وحس کردن مکان را به افرادی که در آن حضور دارند می دهد
پنجره همچنین پذیرای نور روز و پرتو خورشید است که بر سطوح می تابد،منبعی است برای هوای تازه وگاه نیز کنش تعامل وتبادل و در عین حال شکافی است در تداوم ساختاری دیوار،وبدین تذتیب نقطه آسیب پذیری ،شکنندگی،حساسیت دمایی و سرانجام تراوش.
[Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users] [Link is only viewabel to registered users]
در خصوص معماری امامزاده ها
نمی توان شیوه و سبک خاصی را بیان کرد؛چرا که این بنا ها محصول دوره های مختلف تاریخی بوده و در مناطق مختلف جغرافیایی و فرهنگی ساخته شده اند ودست اخر اینکه بر خلاف دیگر بناهای تاریخی که سعی فراوان در حفظ ونگهداری بافت قدیمی ان می شود ،در اینجا به طودر مکرر شاهد گسترش،نوسازی ،تعمیر و تزیین انها هستیم؛ بدون انکه توجه کافی به ارزش تاریخی و هنری بخشهای از بین رفته یا تجدید شده به عمل اید.به رقم این مسائل ،هسته ی اصلی و قذیمی این امامزاده ها ،چون دیگر بناهای ارامگاهی ایران عبارت از یک اتاق مکعب،مدور یا چند ضلعی با پوششی از گنبد نیم دایره ،رک یا اشکال مشابه است.در این اتاق ها که اصطلاحاً حرم نامیده می شود ،مرقد در وسط اتاق وگاه در سرداب زیرین بنا قرار گرفته است وبر روی ان ،صندوق وضریحی قرار داده اند.الحاقات دیگر بنا که در مجموعه های ارامگاهی شامل ایوان،رواق،صحن،مساجد،مدار س،زائر سراها،اتاق ها،غرفه ها و... می شود،حول محورهسته ی مرکزی حرم شکل گرفته اند


برگرفته از لاژورد دات کام

Mehraz
12.02.2011, 10:07
آشنایی با مسجد اين محور نامرئي كعبه است. كعبه به لحاظ معنوي در قلب اسلام قرار دارد. محراب همه مساجد در جهت آن است و مسلمانان رو به سوي آن نماز مي گذارند. از اين رو دنياي اسلام را مي توان چرخ عظيمي فرض كرد كه مكه كانون آن و پره هاي اين چرخ، همه مساجد سرتاسر جهان هستند و شايد به خاطر اهميت مساجد است كه در قلمرو اسلام، همه هنرها در خدمت مسجد بوده اند.
براي شناختن جايگاه مسجد در شهرهاي بنا شده در دوره اسلامي بد نيست كه به عناصر اصلي يك شهر اسلامي اشاره كنيم: بازار، كاروانسرا،حمام و مسجد
در شهرهاي دوره اسلامي بازار به عنوان ستون فقرات شهر به حساب مي آمد كه معمولا در كنار و يا در داخل آن كاروانسرايي هم وجود داشت.
با گشت زدن در بازار هر يك از شهرهاي بنا شده در دوره اسلامي به حمام بر مي خوريم، جايي كه براي طهارت و پاكيزگي مسلمانان ضروري بود. در داخل همين بازار و يا در نزديكي آن مسجدي قرار دارد كه سيل مسلمانان و نمازگزاران را از محيط پر قيل و قال بازار، به محل امن و آرام خود فرا مي خواند.
با اين توصيف، مسجد مركز ثقل بناي شهرها در دوره اسلامي بود و معماري آن متناسب با شرايط اقليمي، مصالح در دسترس و تحت تاثير سنن و خصوصات محلي ساكنان هر منطقه شكل مي گرفت.
مسجد به عنوان نهاد مذهبي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي داراي وظايف گوناگوني بود و در واقع هنوز هم هست. مسجد جايي بود كه در آن به روي همه و در همه وقت باز بود و يكسان به همه مسلمانان تعلق داشت. رهگذران بدون سرپناه و يا اميران با جاه و مقام و يا كاروانيان مي توانستند به مسجد بروند و حتي در آن استراحت كنند.
موضوع جالب اين است كه معماري در ابتداي دوره اسلامي در حالي شروع به كار كرد كه فاقد هرگونه علم و اطلاع و سابقه باستاني در هنر معماري بوده و به عبارت بهتر كار را با دست خالي آغاز كرد.
[Link is only viewabel to registered users]
الگوی ساخت مسجد
در واقع به نظر مي رسد كه آتشكده هاي زرتشتيان ايران و چهارطاقي آنها به عنوان الگويي براي ساخت مساجد بود و از طرفي خيلي از مساجد بر روي همين آتشكده ها و كليساهاي مسيحيان بنا شدند و از همين طريق بود كه معماري اسلامي در راه تكامل گام برداشت و طولي نكشيد كه در آنچه از ديگران تقليد كرده بود تجديد نظر كرد و آنهايي را كه با طبيعت و مقتضياتش هماهنگي نداشت و بيگانه مي نمود و يا با سليقه اش سازش نداشت، حذف كرد و خود به عنوان يك معماري با هويتي مستقل در زندگي مردم مطرح شد.
حالا كه به بناي مساجد دقت مي كنيم فضا ها، عناصر و نمادهاي زيبا و تحسين برانگيزي را در آنها تشخيص مي دهيم كه بد نيست به بعضي از آنها اشاره كنيم و ريخت شناسي مساجد را بررسي كنيم:
[Link is only viewabel to registered users]

Mehraz
12.02.2011, 10:07
فضا ها، عناصر و نمادهاي مساجد مكان مقدس: وقتي به مكان هايي كه به عنوان مراكز عبادي و نيايشي در تاريخ بشر نقش داشته اند نظر مي كنيم، متوجه مي شويم كه اين مكان ها داراي شرايط خاصي هستند. بيشترشان بر بلندي و مسلط بر شهر واقع شده اند و معمولا در كنارشان چشمه آبي ديده مي شود.
جالب اين است كه در تفكر اديان مختلف در مورد انتخاب يك مكان براي بنا كردن مراكز عبادي و مقدس منافاتي ديده نمي شود. چنانكه مسلمانان از اين لحاظ كه مساجد را بر روي آتشكده ها و كليساها بنا كنند، مشكلي حس نمي كردند.
پلان مستطيل شكل مساجد: بيشتر مساجد با پلان مربع يا مستطيل ساخته شده اند. اساس اوليه تفكر ساخت بناهاي مذهبي به اين شكل شايد به اين موضوع مربوط مي شود كه در دوران باستان و حتي بعد از آن عقيده داشتند كه بهشت مستطيل شكل است. وقتي به نقاشيهايي كه از بهشت در روزگاران قديم ترسيم شده، نظر مي كنيم، طرح مستطيل شكل را به وضوح مشاهده مي كنيم.
[Link is only viewabel to registered users]
طرح چهار ايواني مساجد: طرح همه مساجد چهار ايواني نيست.تك ايواني و دو ايواني و غير از اين ها هم ديده مي شود. اما احتمال بسيار دارد كه طرح چهار ايواني مساجد از روي طرح چهار طاقي ايراني گرفته شده باشد. در طرح چهار ايواني، يك حياط مستطيل شكل پلان اصلي مسجد را شكل مي دهد كه در هر ضلع ان يك ايوان وجود دارد.در اين پلان آن ايواني كه به سمت قبله است، از همه پركارتر ، عظيم تر و قابل توجه تر است.
نور: وجود نور از اركان اساسي بناي مساجد است.خداوند در قرآن نور آسمان ها و زمين خوانده شده و انسان مومن بايد از ظلمات به سمت نور حركت كند. به همين دليل ورودي مساجد طوري طراحي شده اند كه اين مضامين را به نمازگزار تلقين كنند.
[Link is only viewabel to registered users]
تزيينات مساجد: از آنجا كه در بعضي از روايات اسلامي حتي نقاشي گل و بوته يا گياه نيز مكروه شمرده شده است ، هنرمند مسلمان در تزيين مساجد شكل گل و گياه را تغيير داده و حالتي نمادين به آنها بخشيده است.نقش هاي اسليمي شگفت انگيزي كه در تزيين مناره و سردر و گنبد و ... به وجود آمده از همين تفكر ناشي مي شوند.
رنگ در مساجد: بيشترين قسمت سطوح كاشيكاري به رنگ هاي سردي چون زنگاري ها، فيروزه اي ها و لاجوردي ها تعلق دارد. لاجوردي ها و رنگ هاي آبي خام، عمقي دارند كه آدم را به بي نهايت و به جهاني خيالي و دست نيافتني مي برند. آبي، گستردگي و وسعت آسمان را به ياد مي * آورد.نشانه صلح است و فرحناكي و رنگ بي گناهي.
ورودي مساجد: ورودي مساجد آغاز يك دعوت است. ورودي مساجد چه ساده و چه پيچيده معمولا از اصول خاصي پيروي مي كنند و اغلب داراي فضاها و عناصري همچون جلوخان، سر در ،مناره، در ورودي، سكو، هشتي و دالان هستند
سر در مساجد : نسبت به اطراف خود شاخص تر، حجيم تر و بلند ترند. بدين ترتيب انسان در مقابل مقياس بزرگ و چشمگير سردر، با تحسين اين عظمت خود را بنده حقيري در بارگاه متعالي خداوند مي يابد.
تزيينات سر در مفصل تر از بقيه قسمت هاي ورودي است.خطاطي آيات قرآن، كاشيكاري، كاربندي و مقرنس كاري از جمله اين تزيينات هستند.
جلوخان: پيش فضايي محصور يا نيمه محصور است كه اولين مرحله از سلسله مراتب ورود به مسجد محسوب مي شود.
جلوخان با ايجاد مكث و اعلام تقدس مكان، فضايي اطلاع دهنده و دعوت كننده به درون فضاي اصلي است.
از نظر مكان يابي، جلوخان به علت دعوت كنندگي بيشتر، در گره معابر محله يا بازار قرار مي گيرد.
مناره: مناره جايي بود كه از بالاي آن موذن، مسلمانان را به نماز فرا مي خواند. همچنين ديدن آن مناره از راه دور دليل بر وجود مسجدي بود. بلندي و ارتفاع مناره به علت ديده شدن از مسافت هاي دور و جهت يابي و هدايت است. ارتفاع بلند مناره به درك موقعيت مكاني و تخمين فواصل كمك مي كند.
هشتي: با عبور از در ورودي نمي توانيم به طور مستقيم وارد حيات يا صحن شويم بلكه براي اين كار لازم است از چند فضاي واسطه اي عبور كنيم.
يكي از اين فضاهاي واسطه اي "هشتي" است. فضاي هشتي تعمدا فضايي نيمه تاريك است و مرحله تاريك تر شدن نسبت به بيرون، به خودي خود حريمي مضاعف ايجاد مي كند. نور محدود و كنترل شده هشتي از طريق درگاه يا پنجره مشبك صحن تامين مي شودكه ديد مبهم صحن براي بيننده تحرك و كنجكاوي ايجاد مي كند.
دالان: تقريبا فاقد نور و از هشتي نيز تاريك تر است. از هشتي به دالان با كاهش نور همراه بوديم تا چشمان در اين گذر به تاريكي عادت كنند و سپس در گامهاي آخر با هدايت نور، به ناگاه و يكباره با حياتي بديع كه به نظرمان غرق در نور و شفافيت است مواجه مي شويم.
[Link is only viewabel to registered users]
گنبد: گنبد با جلوه و رفعت خود كنايه اي از آسمان است. گنبد در اسلام نماد طاق فلك است و از آنجا كه گنبد رو به آسمان كشيده شده، نوعي تمناي عروج را براي فرد مسلمان تداعي مي كند. در معماري ايراني هم كه اساس آن گذر از مربع به دايره و در واقع گذر از ميرايي به ناميرايي است، وجود گنبد تداعي كننده جاودانگي است. از طرفي در اسلام هم شكل مدور،تنها شكل كاملي دانسته شده كه قادر به بيان جلال خداوندي است.
صحن و حوض: صحن مسجد محلي است امن و حصاري است براي نمازگزار و وجود حوض در مساجد تاكيدي است براهميت آب در اسلام.
محراب: محراب نوعي تورفتگي است كه جهت مكه و نماز خواندن را نشان مي دهد. محراب اصولا شگرد و تدبيري است كه هم صداگير است و هم صدا را تشديد مي كند. يعني علاوه بر اينكه جلو گيرنده صداست، ضمنا تشديد كننده آن هم هست . جالب است بدانيم كه اين محراب نيست كه تقدس دارد بلكه تقدس آن به جهت رو به قبله بودنش مي باشد و براي همين موضوع است كه تقدس فوق العاده اي پيدا كرده است.
[Link is only viewabel to registered users]

Mehraz
12.02.2011, 10:13
تا قرن چهارم که بنا بر منابع تاریخی موجود اولین مدارس دینی در جهان اسلام شکل گرفتندٍ ،مساجد علاوه بر مرکزیت عبادی ،محلی برای آموزش علوم دینی نیز محسوب می شدند. بعد از این تاریخ نیز مساجد همچنان محل آموزش بوده و در برخی از آنها در کنار برگزاری مراسم مختلف عبادی و ارشاد مسلمانان ،گاه حجره هایی محدود برای آموزش علوم دینی احداث می شد.از قرن پنجم مدارس به عنوان نهادهای دینی به یکی از ارکان اصلی شهر های اسلامی تبدیل شدند.

ارتباط بین دو مرکز عبادی و علمی یعنی مسجد و مدرسه در طول تاریخ اسلام به صور مختلف وجود داشته که هم از نظر علمی و معنوی و هم از بعد معماری قابل تأمل است.معمولاًٌٍُِا بسیاری از مدارس در نزدیکی مساجد بخصوص مساجد جامع احداث می شدند . در مجموعه های شهری بزرگ هر چند مدرسه و مسجد دو رکن اصلی آنها به حساب می آمدند اما معمولا این دو عملکرد در قالب دو بنای مجزا احداث می شدند . اولین نمونه های تلفیق این دو عملکرد را می توان از دوره ی قاجار مشاهده کرد. تلفیق این دو عملکرد و احداث آن در قالب یک بنا باعث شد تا معماران به ناچار با ترکیب عملکرد های مختلف دو بنا ،که گاه مشترک بودند ،تغیراتی را در برخی الگوها ی متداول و پایدار موجود معماری آنها وارد کنند که به نوعی نو آوری در طراحی فضاها و ترکیبات فضایی انجامید.

تاریخچه

مسجد – مدرسه ی آقا بزرگ کاشان توسط حاج محمد تقی مشهور به خانیان برای امام دامادش ملا مهدی نراقی ملقب به آقا بزرگ احداث شده است.این بنا به نام های حاج محمد تقی، آقا بزرگی و نراقی مشهور است. ملا مهدی نراقی یکی از پنج پسر ملا مهدی نراقی کاشانی، بزرگ خاندان نراقی بود. از آنجا که پیش از ولادت او پدرش ملا مهدی جهان را بدرود گفت، به نام پدر معروف شد و به نام آقای کوچک نامیده می شد. وی از علمای بزرگ زمان خود بود. درمان حیاط او وقتی محمد شاه قاجار از سفر اصفهان به کاشان آمد، در پی حوادثی که در این شهر پیش آمد و منجر به فرمان مجازات عده ای توسط شاه شد، محمد شاه که به خانه ملا مهدی نراقی وارد شده بود هم به منظور احترام و هم دل جویی، وی را به آقا بزرگ ملقب کرد. تاریخ دقیق آغاز ساختمان بنا بر آنچه از روی کتیبه سردرد میتوان یافت به سال 1248ق. بوده اتی. اما جزئیات برخی تزیینات و بنای محراب و تخمهای فرعی آن، آنچنان که از سایر کتیبه ها بر می آید گویا تا سال1264ق. ادامه داشته است. ساختمان بنا در روزگار پادشاهی محمد شاه قاجار آغاز شد و در سال های نخستین سلطنت ناصرالدین شاه به پایان رسید. خیالها پیش از احداث این بنا در محل این مسجد و مدرسه، مسجدی وجود داشته که در حادثه زلزله بخش زیادی ار آن تخریب شده بود. محل مسجد قدیمی به صورت مسجد زمستان نشین بازسازی شده و حبشی از بنای فعلی است.

گذری در بنا

یکی از مشخص ترین ویژگی های این بنا تعدد عملکردهاست که به نحو مطلوبی در سطح زمینی که به نسبت عملکردهای موجود وسعت کافی ندارد و از نظر تناسبات نیز مطلوب نیست، جای داده شده اند. عملکردهای موجود در مدارس علمیه عمدتا محدود و مشخص است و حتی در مدارس بزرگ که عمدتا توسط حکام ساخته می شد از حد عملکردهای سنتی فراتر نمی رفت اما در این بنا علاوه بر ترکیب دو عملکرد مدرسه و مسجد با توجه به مخدودیت مکان، همه فضاهای متنوع و مورد نیاز مدرسه و فضاهایی بیشتر از سایر مدارس پیشبینی و احداث شده است.

تعدد و تنوع عملکرد، گذر از سادگی به پیچیدگی را در این بعد از ویژگی های بنا نشان می دهد. گذری که با توجه دقیق به نحوه طراحی بنا به در نظر گرفتن محدویت زمین می توان به دشواری کار طراح پی برد. اقدام به این حرکت خود نوعی تلاش برای بیرون آمدن از محدودیت های طراحی سنتی بناهای عمومی چون مدارس و مساحد تا آن زمان است که در عین تنوع های موجود در طرح به راحتی از قالب های موجود خارج نمی شدند.

سردر

بنای سردر که به صورت بنایی مجزا و خاث طراحی شده است خاطره سردر باغ های سنتی ایران را به ذهن می آورد. معمولا سردر مدارس علمیه حتی به توجه به ارتفاع بیشتر کاملا در دل بنای حوزه جای گرفته و به صورت بنای مجزا طراحی نمی شود.

سردر ورودی از طریق جبهه شمالی به خارج راه دارد و مشتمل است بر سردر ورودی، درچوبی و کنده کاری شده و سکوهای سنگی در دوطرف. در سه ضلع سردر ورودی و درست در ارتفاع بالای در چوبی کتیبه ای کاشی با قصیده ای از حسرت که نام سراینده است نصب شده و بالای این کتیبه قطعه سنگی از مرمر حجاری شده حاوی فرمانی از محمد شاه در معاف داشتن قصابان و دباغان از تکالیف دیوان وجود دارد.

بنای سردر شامل دو طبقه است. در طبقه همکف بعد از ورودی اصلی بنا، محوطه نسبتا وسیع هشتی در محور اصلی قرار دارد. اتاق خادم و پله ای برای طبقه پایین در دو طرف هشتی واقع شده اند. در دو طرف فضایی که تصویری اولیه از مسجد و مدرسه را می دهد، دو راهرو نسبتا طولانی به شیبی محدود در انتها که به علت اخلاف سطح موجود بین فضای بیرونی صحن که در واقع سقف حجره های مدرسه است.

در مسیر راهرو طولانی با شیب موجود درگاه هایی باز شده تا با چند پله راه ورود به سقفی که در واقع صحن شمالی مسجد است، باشند. صحنی که خود سقف نیم طبقه مدرسه علمیه است و مسجد زمستانی بنا. از جبهه شمالی که سردر در آن واقع است، بنا به صورت چهار طبقه در می آید که دو طبقه متعلق به سردر است و در طبقه زیرین به صورت دونیم طبقه است، نیم طبقه بالا به صورت مسجد زمستانی و نیم طبقه پایین فضایی که در تابستان به عنوان مدرسه استفاده می شود. طبقه بالای سردر شامل چهار اتاق است که از دو طرف به وسیله درگاه هایی باز است از یک طرف با منظر زیبای مسجد و از طرف دیگر با خارح بنا ارتباط تصویری ایجاد می کند. از داخل بنای سردر راه پله ای برای ورود به این بخش موجود نیست و باید از پله های پشت بام برای رسیدن به آن استفاده کرد.

[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]

بادگیرها

دو بادگیر در دوطرف و کمی جلوتر از بنای سردر با ارتفاع و ابعادی متناسب بر جلوه و زیبایی بنا افزوده اند. از بادگیرها توسط کانالهایی هوای خشک به مدرسه تابستانی رسانده می شود. بادگیرها در عین حالت ایستادگی و وقاری کهایجاد کرده اند، تناسب و تعادل بین دو بخش حجمی متفاوت بنا یعنی سردر و مسحد را نیز کامل می کنند .

[Link is only viewabel to registered users]

Mehraz
12.02.2011, 10:14
مسجد
بخش مسجد بنا با سایر مساحد موجود تفاوتهایی دارد. بنا بر سنت معمول مساجد در ایران، شبستان اصلی و گنبدخانه معمولا در چهار جبهه یا حداقل سه جبهه بسته هستند، به خصوص جهت محراب حتما بسته و بدون در و پنجره ساخته می شده است اما در این بنا بر خلاف مساجد موجود، در ابتدا بخش گنبدخانه در فصول گرم و تابستان های داغ منطقه کویری می شد اما بعد از احداث بنا به شیوه گفته شده در سمت غرب آن شبستان وسیعی بنا شد که به وسیله سه درگاه بزرگ با پنجره چوبی سبک به محوطه گنبدخانه راه دارد و از این شبستان به عنوان فضای اصلی مسجد استفاده می شد. مسجد شامل گنبدخانه ای است با مقصود وسیع مربع که روی هشت پایه ضخیم و جرزهای قطور قرار دارد. گنبد دو پوسته آجری به صورت گسسته میان تهی است و در اطراف آن روی گوشواره های ایوان مرتفع جلو گنبد، دو گلدسته با پوششی از کاشی معرق ساخته شده است. آنچه در تناسبات این بخش جلب توجه می کند، ارتفاع زیاد آن است. به خصوص ارتفاع زیاد گنبد آن که با توجه به گلدسته کوتاه و باریک بسیاد جلب توجه می کند. گنبد حدود 6 متر از گلدسته بلندتر است.

محراب مسجد در زاویه جنوبی گنبد با تزیینات مقرنس و گچ کاری و کتیبه ای که تاریخ احداث به سال 1264 درآن آمده است، در محلی واقع شده که در معماری مساجد چندان متداول نیست. از آنجاکه جبهه جنوبی مسجد باز است، قرارگیری محراب که جهت جنوب غربی دارد در دیوار غربی دور از انتظار نیست. در آغاز جبهه غربی مانند سه جبهه دیگر باز بوده و تنها دهانه بسته آن همین دهانه ای بود که محراب درآن احداث شده است. اما در شبستانی که در بخش غربی بنا احداث شده نیز همچنان محل محراب در منتهی الیه گوشه جنوب غربی و در جهت قبله اصلی قرار گرفته است.

گفته می شود بنابر حدیثی در صورت مخیر بودن در جماعت، قرار گرفتن در سمت راست امام جماعت، اولی تر است؛ بدین لحاظ محراب بخصوص در بخش شبستان در این قسمت قرار گرفته است. نکته دیگر این است که با وجود محراب در این بخش درهنگام جماعت حداکثر استفاده از فضا می شود. چراکه اگر محراب در محور وسط آنگونه که سنت است قرار می گرفت، بخش وسیعی از شبستان در قسمت جنوب غربی در هنگام جماعت خالی می ماند؛ و این تصمیم به منظور بهترین استفاده از فضا بوده است. در بخش جنوبی شبستان زمستانی فضاهایی وجود دارد که کاربری های اولیه آن برای نگارنده روشن نیست، اما هم اکنون به صورت وضو خانه و انبار مورد استفاده قرار می گیرد. لازم به ذکر است که از این شبستان زمستانی به دلیل بسته بودن فضا به عنوان شبستان اصلی مسجد استفاده می شود.

[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]

ملحقات صحن شرقی ،صحن غربی و آرامگاه خاندان نراقی

صحن شرقی و غربی مسجد که در واقع سقف حجره های مدرسه است،راهروهای وسیعی را می مانند که در دو طرف خود ،بنای سردر و بنای مسجد را دارند با غرفه هایی که نما سازی شده اند و ایوانچه های کوچکی را بوجود آورده اند. در چهار زاویه ی این راهرو ،پله هایی برای ورود به طبقه ی تحتانی و حجره های مدرسه وجود دارد.

در وسط غرفه های شرقی صحن مقبره ای است که محدوده ی آن تا حدی خارج از محوطه ی مسجد و مدرسه اما به صحن متصل است. روی کاشی های بالای صفه با خط نستعلیق عبارت « آرامگاه ابدی خاندان نراقی » نقش بسته است. در میان درگاه های صفه بر لوحه ای از سنگ مرمر ًاسامی افرادی از خاندان نراقی که در این مقبره مدفون هستند،آمده است.

مدرسه علمیه

مدرسه ی علمیه در طبقاط تحتانی اطراف صحن که به صورت گودال باغچه است قرار دارد و دارای دوازده حجره در سه طرف است. یک مدرس بزرگ بادو راهروی جنبی که راه ورود به حجره ها را نیز ممکن می سازد در جبهه ی جنوبی قرلر دارد. حجره ها طراحی خاص خود را دارند.هر حجره چند تاقچه و یک صندوقخانه دارد. راه ورود به حجره ها از طریق راهروی کناری است .

در جبهه ی جنوبی ،شبستانی روی مسجد قدیمی موجود احداث شده است که با فاصله ی چند پله به صورت نیم طبقه بالاتر از صحن مدرسه قرار دارد.این بخش که هم اکنون نیز به عنوان مسجد قدیمی مورد استفاده ی فراوان دارد به وسیله ی شکستگی هایی که برای نور گیری در سقف آن ایجاد کرده اند واجد فضای روشن و مطلوبی است .در عین اینکه این نورگیرها در صحن مسجد جلوه ی خاصی بدان داده است. در قسمت تحتانی این مسجد سرداب کوچکی به صورت مدرس قرار دارد که به شکل نیم طبقه پایین صحن مدرسه واقع شده است .از بادگیرهای دو طرف سردر به وسیله ی کانال هایی هوای خنک به این فضا می رسد. با این اوصاف،این بخش که در واقع جبهه ی شمالی بناست،در چهار طبقه احداث شده است.دو طبقه سردر و دو طبقه مدرس تابستانی و مسجد قدیمی است که در معماری سنتی چندان متداول نبوده است. • پله های ورود به مسجد در چهار گوشه صحن مسجد قرار دارد. در محل ورودی مدرسه اتاق هایی برای انبار و خادم مدرسه پیش بینی شده است.

ملحقات صحن جنوبی طبقه ی تحتانی:

هم سطح با مدرسه از یک ورودی که در گوشه ی حیاط قرار دارد به وسیله ی راهرویی طولانی به صحن دیگری می رسیم که چند کاربری دیگر دارد. در یک طرف راه به انباری دارد؛در یک طرف اتاقی که در آن چاه آبی وجود داشته و در طرف دیگر که وضوخانه که بعدا اضافه شده اند.در وسط راهرو برای ارتباط با طبقه ی بالا راه پله ی دیگری نیز وجود داشته است.اطراف صحن را با تاقنماهایی آجری زینت داده اند .در بخش جنوب غربی نیز در پی راهرویی اتاقی وجود دارد که عملکرد خاص آن بر نگارنده روشن نشد.

تلفیق برابر دو عمکرد مسجد و مدرسه

در معماری مساجد و مدارس مهمولا این دو عملکرد به صورت جدا وجود داشته اند و در صورت تداخل یکی از عملکردها که معمولا مدرسه بوده است به شکل بسیار فرعی مطرح می شده است مانند مسجد-مدرسه رحیم خان در اصفهان؛ بنای اصلی مسجد است که در اطراع صحن حجره هایی هم برای طلاب داشته است. اما در این نمونه دو عملکرد مسجد و مدرسه با اهمیتی نسبتا مساوی خودنمایی کرده اند هیچ یک دیگری را تحت الشعاع قرار نمی دهد و به این دلیل معمار امکان استفاده از ترکیب جدید به خصوص حجمی و عملکردی در بنا را به دست آورده است.

مسجد بنابر سنت به صورت کاملا جدا از هر عملکردی دیگری به خصوص مدرسه و فقط در جوار آن ساخته شده است یعنی در عین این که در طبقات قرار دارند کاملا جدا از یکدیگرند. در معماری مساجد سعی می شده است هیچ فضایی حتی حجره های مدرسه که در آن افراد زندگی روزانه را می گذراندند، ارتباط مستقیم با فضای مسجد نداشته باشد. ترکیب مسجد و مدرسه و تعدد عملکردها نیز که به نحو شایسته ای حل شده است خود وجه مشخصه دیگر این بناست.

در ترکیب دو سنت طراحی مدارس علمیه و مسجئ هرچند سعی شده اصول محترم شمرده شود اما در نهایت بنا واجد تحرک و تنوع فضایی شده است که تفاوت های عمده ای با بناهای پیش از خود دارد.

نظام هندسی بنا

در عین استفاده از نظام هندسی بناهای سنتی، در مواردی از سنت های متداول عدول شده است. مدرسه تقریبا هماهنگ با الگوی سنتی مدارس شکل گرفته است، در عین اینکه ابتکاراتی در طراحی مدارس و مسجد قدیمی و به خصوص سرداب طبقه زیرین که به عنوان مدرس نیز استفاده می شود وجود دارد. اما در بنای مسجد تفاوتهایی با مساجد سنتی دیده می شود. در ابتدا باز بودن مسجد از چهار طرف بارزترین آن است. به نظر می آید سازنده بنا به دلیلی تلاش می کند تا خود را از محدودیت های فرم و خلق فضاهای موجود آزاد سازد. در این میان اشکالاتی نیز دیده می شود. مهم تر از همه مکان قرار گیری قبله و محورد جهت قبله است که تا حدی زیر پاگذاشته شده است. در واقع آن اهمیت محوری که جهت قبله داشته تا حدی مخدوش شده است. کمی عجیب به نظر می رسد که سازنده هنرمند و آگاه بنا از این مسئله آگاه نبوده باشد. شاید محدودیت هایی باعث این تصمیم شده باشد. آنچه که در این بنا جلب توجه می کند تناسبات زمین موجود است که بسیار کشیده و نامتناسب است. دیگر این که سازنده بنا به دلیل وجود مسجد قدیمی و سعی در احیای آن محدودیت داشته است. جهت قبله مسجد اصلی در واقع به دلیل تبعیت از مسجد قدیمی به این صورت درآمده است. وجود بنای تاریخی در جبهه شرقی به نام بقعه خواجه تاح الدین که قدمتی حدود 700 سال دارد و محدودیت گسترش بنا را درآن جهت نشان می دهد، در تصمیم گیری معمار برای محوربندی بنا بی تأثیر نبوده است.


[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]

ترکیب حجمی

شاید توجه به ترکیبات و تنوع فضایی و حجمی در این بنا به بتوان مشخصه اصلی و دلیل همده خاص بودن این بنا در بین بناهای هم عصرآن دانست. ترکیب دوعملکرد، استفاده از گودال باغچه، عدم تبعیت دقیق از نظام هندسی سنتی معماری مساجد، محدود کردن ترتیبات درنمای اصلی و نمایش مصالح اصلی در همه سطوح را می توان از زمینه های این مسئله دانست. ترکیب دو عملکرد مسجد و مدرسه که هر کدام ویژگی خاص خود را دارند و بخصوص استفاده از گودال باغچه باعث شده است تا با استفاده از تنوع عملکردها به این مهم دست یابد. اسفاده از بنایی به عنوان سردر که معمولا در معماری مدارس یا مساجد چندان متداول نیست و انسان را بیاد باغهای قدیمی می اندازد، جدا بودن حجمی بنا و ایجاد سه ارتفاع متفاوت توسط سردر، رواقهای شرقی و غربی و در نهایت در گنبدخانه مسجد با ارتفاعی که بسیار بیشتر از حد انتظار است و در عین حال استفاده از دو بادگیر برای ایجاد تعادل حجمی مجموعه، همچنین استفاده از ارتفاع منفی گودال باغچه، تنوع حجمی بدیعی را بوجود آورده است

Mehraz
12.02.2011, 10:16
ترکیب حجمی
شاید توجه به ترکیبات و تنوع فضایی و حجمی در این بنا به بتوان مشخصه اصلی و دلیل همده خاص بودن این بنا در بین بناهای هم عصرآن دانست. ترکیب دوعملکرد، استفاده از گودال باغچه، عدم تبعیت دقیق از نظام هندسی سنتی معماری مساجد، محدود کردن ترتیبات درنمای اصلی و نمایش مصالح اصلی در همه سطوح را می توان از زمینه های این مسئله دانست. ترکیب دو عملکرد مسجد و مدرسه که هر کدام ویژگی خاص خود را دارند و بخصوص استفاده از گودال باغچه باعث شده است تا با استفاده از تنوع عملکردها به این مهم دست یابد. اسفاده از بنایی به عنوان سردر که معمولا در معماری مدارس یا مساجد چندان متداول نیست و انسان را بیاد باغهای قدیمی می اندازد، جدا بودن حجمی بنا و ایجاد سه ارتفاع متفاوت توسط سردر، رواقهای شرقی و غربی و در نهایت در گنبدخانه مسجد با ارتفاعی که بسیار بیشتر از حد انتظار است و در عین حال استفاده از دو بادگیر برای ایجاد تعادل حجمی مجموعه، همچنین استفاده از ارتفاع منفی گودال باغچه، تنوع حجمی بدیعی را بوجود آورده است

تناسبات

ا معمار این بنا با قرار دادن انسان در فضایی با تناسبات حساب شده، در ایجاد احساس آرامش معنوی دلخواه این دو عملکرد بسیار موفق بوده است. بخصوص در گودال باغچه که حیاط مدرسه علمیه است. در این بنا گودال باغچه باعث بوجود آمدن فضایی محصور برای مدرسه شده است. با ایجاد صحن مسجد در اطراف و سقف مدرسه علمیه بطوری که دیوارها با فاصله از گودال باغچه قرار گیرند، هرچند سازمده بنا از جهاتی طراحی خود را دچار مشکلاتی ساخته اما در نهایت بهترین و مناسبترین تناسبات را برای انسانی که در حیاط مدرسه علمیه ایستاده، ایجاد کرده است. طلبه ای که در این مدرسه درس می خواند در عین استفاده معنوی از جلوه های روحانی بنای مسجد، که پیش رویش قرار دارد، محیطی آرام و فضایی نیز برای مطالعه در اختیار دارد.

انطباق با اقلیم

یکی از بارزترین خصوصیات معماری ایران، هماهنگی با اقلیم و پاسخگویی به همه نیازها در این بعد است. دربنای حاضر علاوه بر اینکه ازجهات کلی فضایی، این انطباق وجود دارد، با استفاده از گودال باغچه قدمی دیگر در این راه برداشته شده است. استفاده از این عنصر در بنا علاوه بر ایجاد فضایی مناسب از نظر اقلیمی برای بنا فواید بسیار دیگری را هم دارد که ازجمله تأمین مصالح ساخت و دسترسی به آب قنات است. این حرکت هرچند در ایران سابقه داشته، اما استفاده ُبرای مدارس علمیه و بخصوص استفاده به منظور ترکیب دو عملکرد به این صورت دلنشین مشخصه بنای مسجد-مدرسه آقا بزرگ است. این مسئله امکان ایجاد تنوع حجمی مطلوبی را فراهم آورده است.

[Link is only viewabel to registered users]

انواع فضاهای باز نیمه باز و بسته

استفاده از انواع قابلیتهای فضا بصورت بسته، فضای نیمه باز و فضای باز در این بنا قابل توجه است. از این قابلیتها در جهت ایجاد فضاهای متنوع و ارائه مناظر مطلوب به بهترین وجه استفاده شده است. فضای باز در این بنا به تبعیت از معماری سنتی ایران اما با توجه ودقت بیشتری تعریف شده است . مجموعه ای از عناصر به صورت ترکیبی با تناسباتی متفاوت فضاهایی را شکل داده اند که هرچند فضای باز تلقی می شوند،اما هر گوشه آن هویت و شخصیت خاص خود را دارد.چنانچه انسان انتظار دارد که هر گوشه ای نامی برای خود داشته باشد .فضای نیمه باز در این بنا معنایی دیگر دارد فبه خصوص صحن مسجد که اصولا بر خلاف مساجد سنتی ایران به صورت نیمه باز طراحی شده است . در مجموع ،استفاده از انواع فضا ها در این مجموعه باعث غنایی شده استکه آن را از بناهای دیگر متمایز می سازد

تزئینات

یکی از مهمترین نکاتی که در این بنا جلب توجه می کند، تزئینات بناست. تقریبا همه انواع هنرهای تزئینی معماری ایران در این بنا به کمال مورد استفاده بوده است. انواع کاشیکاری، کادربندی، رسمی بندی و یزد بندی، مقرنس کاری، گچبری، نقاشی، کارهای چوبی در این بنا دیده می شود. اما استفاده محدود و ساده از این تزئینات که به صورت استفاده غالب از نمای آجری بارنگ مطبوع آن است، آرامشی عارفانه در نما و سایر بخشها بوجود آورده که بخصوص در بدو ورود هر بیننده را تحت تأثیر قرار می دهد. گنبد بزرگ و خوش تناسب بنا نیز که نمایی آجری دارد علیرغم ارتفاع زیاد آن، واجد مردم واری و تواضع خاصی است که در تعداد کمی از این گونه بناها دیده می شود. برخلاف بناهای سنتی ایران بخصوص مساجد که نماهای اصلی کاشیکاری شده و احجام را تحت تأثیر قرار می دهند، استفاده یکنواخت آجر و رنگ یکنواخت حاکم در نماهای اصلی و فرعی باعث شده تا احجام بنا خود را بهتر بنمایانند. مجموعه این عوامل بنایی را بوجود آورده که برخورد جدید و نوآورانه ای را در بنا به نمایش گذارده که نشانه هایی از تحولات زمانه خود را دارد.



[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]

جایگاه تاریخی-معماری بنا

بنای مسجد-مدرسه آقا بزرگ کاشان زمانی ساخته شده که اولین نشانه های تأثیر پذیری معماری ایران از غرب مشاهده می شود. تقریباُ همزمان با این بنا، بناهایی چون عالی قاپو و کاخ گلستان با الهام از معماری غرب ساخته شده اند، همچنین گروه دیگری از بناها بخصوص مساجدی که زمان پادشاهی محمد شاه قاجار در شهرهای مختلف ساخته شده اند مانند مسجد امام تهران با الهام کامل از معماری سنتی بویژه معماری صفویه راه معماری سنتی را پیموده اند، اما بنای مورد بحث هیچ یک از این دوراه را نرفته است. در عین اینکه می توان این بنارا کاملا منطبق با شیوه معماری سنتی ایران دانست، نمی توان منکر تفاوتها و نوآوریهای گاه غیر قابل بیان آن با بناهای گذشته شد. گویی معمار این بنا هم متوجه تغییرات زمانی خود بوده و هم به ارزش های پایدار معماری گذشته این سرزمین بخوبی واقف بوده است. استفاده از اختلاف سطح و طبقات و بازی با احجام با درک تازه ای از فضا و برخوردی بی پیرایه با تزئینات، در این بنا نوید نگرشی نو و هماهنگ با زمانه نو را می داد. اما معماری ایران به راه دیگری افتاد و این بنا بعنوان معدود نمونه هایی از این دست باقی ماند. اکنون می توان در نگاه به گذشته معماری ایران به این بنا بعنوان نمونه ای که بیشتر متعلق به امروز است، نگریست

Mehraz
12.02.2011, 10:17
شکل گیری بنا مسجد شیخ لطف الله‏یكى از زیباترین آثار تاریخى اصفهان كه چشم هر تماشا كننده‏اى را خیره مى‏كند و نسبت به هنرمندانى كه در انجام آن دخیل بوده‏اند به اظهار تحسین و اعجاب وا مى‏دارد مسجد شیخ لطف الله است كه در ضلع شرقى میدان نقش جهان و مقابل عمارت عالى قاپو واقع شده و به واسطه كاشیكاریهاى معرق داخل و خارج گنبد و كتیبه‏هاى بسیار زیباى خط ثلث كه مقدارى از آنها به خط علیرضاى تبریزى عباسى است از زیبایى و ظرافت كمتر نظیر دارد. این مسجد كه شاهكارى از معمارى و كاشیكارى ایران در نیمه اول قرن یازدهم هجرى است به فرمان شاه عباس اول ساختمان آن شروع شده و سر در زیباى آن در سال 1012 هجرى به پایان رسیده است. سال اتمام بناى مسجد و تزیینات كاشیكارى آن و نام استاد سازنده آن در داخل محراب معرق نفیس مسجد به خط نستعلیق سفید بر زمینه كاشى لاجوردى به این ترتیب ذكر شده است .
عمل فقیر حقیر محتاج به رحمت خدا محمد رضا بن استاد حسین بناى اصفهانى 1028
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
کتیبه های مسجد
علیرضاى تبریزى از خوشنویسان بزرگ زمان شاه عباس كبیر است كه كتیبه سردر مسجد و دو كتیبه بزرگ كمربندى داخل گنبد به خط زیباى اوست علیرضا چون به خدمت شاه عباس در آمد خود را علیرضاى عباسى خواند. این خوشنویس استاد نخست در تبریز شاگرد ملامحمد حسین تبریزى و علاء الدین محمد بن محمد تبریزى معروف به علاء بیك بود و خط ثلث و نسخ را نیكو مى‏نوشت. پس از آنكه در زمان شاه محمد خدابنده پدر شاه عباس تركان عثمانى آن شهر را به تصرف آوردند، علیرضا از آنجا بیرون آمده و به قزوین پایتخت دولت صفوى رفت و در مسجد جامع آن شهر منزل گرفت و به كار كتابت مشغول شد و قسمتى از كتیبه‏هاى آن مسجد را با چند قرآن در آنجا تمام كرد. علیرضا روز پنجشنبه اول شوال سال 1001 هجرى به خدمت شاه عباس درآمد و در زمره ندیمان مخصوص وى داخل شد و شاه جمعى از خوشنویسان مانند محمد رضا امامى و محمد صالح اصفهانى و عبدالباقى تبریزى را بدو سپرد تا زیردست او خط ثلث را بیاموزند. علیرضاى عباسى تا پایان عمر در زمره مقربان و ندیمان مخصوص شاه بود و در سفر و حضر در سلك مقربان شرف اختصاص داشت و به تفقدات و انعامات و نوازشهاى بى پایان شاهانه سرافراز و مفتخر و به لقب شاهنواز ملقب شد. محبت و علاقه شاه عباس به این مردهنرمند بدان پایه بود كه گاه پهلوى او مى‏نشست و شمعى به دست مى‏گرفت تا علیرضا در روشنایى آن كتابت كند .
وجه تسمیه مسجد شیخ لطف ا..
درباره وجه تسمیه مسجد شیخ لطف الله باید گفت كه شیخ لطف الله اصلاً كه از مردم میش از قراى جبل عامل یعنى جبل لبنان حالیه بوده است و خاندان او همه از فقهاى امامیه بوده‏ اند چنانكه پدر وجد وجد اعلاو پسرش همه به این عنوان اشتهار داشته ‏اند. به مناسبت سعى بى اندازه پادشاهان صفوى در ترویج احكام مذهب تشیع و تشویق و اكرام فقهاى آن، شیخ لطف الله میسى عاملى نیز مانند جمع كثیر دیگرى از علماى بحرین و جبل عامل در اوایل عمر از موطن خود به قصد ایران عازم شد و ابتدا در مشهد مقدس اقامت گزید و در آنجا پس از استقاضه از محضر علماى ارض اقدس از حمله ملا عبدالله شوشترى از جانب شاه عباس بزرگ به خدمت آستانه رضوى برقرار گردید و تا تاریخ فتنه ازبكان و دست یافتن ایشان بر مشهد در آن شهر مقیم بود. سپس از شرایشان به قزوین پناه جست و در آنجابه كار تدریس مشغول شد، شاه عباس او را از قزوین به اصفهان آورد و در سال 1011 هجرى در جنب میدان نقش جهان مدرسه و مسجدى را كه هنوز هم به نام او شهرت دارد براى محل تدریس و اقامت و امامت وى پى نهاد و انجام این كار تا 1028 هجرى طول كشید .
و در حین اتمام همین ساختمان بود كه شاه عباس در قسمت جنوبى میدان نقش جهان كه اكنون به نام میدان شاه شهره است طرح انشا جامع اعظم پادشاهى یعنى مسجد شاه را ریخت. بعد از آنكه مدرسه و مسجد شیخ لطف الله براى تدریس و نمازگزارى او مهیا گردید. این مرد جلیل محترم در آن مدرسه كه امروز وجود ندارد مقیم شد و در مسجدى كه براى معرفى آثار هنرى ایران خوشبختانه صحیح و سالم مانده و آرزمندیم قرنهاى دیگر نیز با مراقبت فرزندان ایران جاویدان بماند، به امامت و تدریس مشغول گردید و شاه عباس براى وجه معاش او وظیفه‏اى معین و مقرر داشت. تاریخ وفات شیخ لطف الله را مولف كتاب مجمل التواریخ در سال 1032 یعنى در همان سالى كه بغداد به تصرف شاه عباس درآمده است مى‏نویسد. همچنین در عالم آراى عباسى تاریخ فوت او را مولف این كتاب در ذیل واقع سال 1032 آورده است و صریحاً مى‏گوید كه شیخ لطف الله میسى جبل عاملى در اوایل این سال و قبل از سفر دارالسلام بغداد كه هنوز ایات جلال در ییلاقات فیروزكوه بود در اصفهان مریض گشته به عالم بقا پیوست.
پروفسور ارتور اپهام پوپ‏ایرانشناس معاصر و مشهور امریكایى كه كتاب مشهود او تحت عنوان بررسى هنر ایران در شش جلد قطور تدوین شده و شهرت جهانى دارد راجع به عظمت صنعت معمارى و كاشیكارى مسجد شیخ لطف الله چنین نوشته است: مسجدى كه در سمت مشرق میدان شاه و مقابل ساختمان عالى قاپو قرار دارد یكى از شاهكارهاى بینظیر معمارى است كه در سراسر آسیا خود نمایى مى‏كند. این مسجد زیبا كه همچون جواهرى درخشان در تاریخ معمارى ایرانیان مى‏درخشد مسجد شیخ لطف الله نام دارد. شاه عباس بزرگ این مسجد را به افتخار پدر زن خود شیخ لطف الله كه یكى از پیشوایان عالیقدر آن زمان بود بر روى خرابه‏هایى كه از بقایاى مسحد قدیمى بحار مانده بود بنا كرد. در حقیقت میدان بزرگى كه قصر باشكوه عالى قاپو در یك طرف آن قرار داشت به چنین گوهرى گرانبها در برابر خود احتیاج داشت و شاید همین نكته شاه عباس را برآن داشت تا با ساختن این بنا كه به سختى مى‏توان آن را محصول دست بشر دانستا زیبایى میدان را به كمال رساند.
در ساختمان این مسجد باردیگر استادى و مهارت هنرمندان ایرانى یك مسئله مشكل را حل كرده است بدین معنى كه چون مسجد در ضلع شرقى میدان واقع است و خواه و ناخواه در ورودى مسجد به سمت مشرق میدان خواهد بود. اگر بنا بود مسجد را نیز به همین جهت مى‏ساختند كارجهت یابى از لحاظ قبله مختلف مى‏شد. در اینجا با ایجاد یك راهرو كه از ابتداى مدخل مسجد به سمت چپ و سپس به سمت راست مى‏چرخد بر این مشكل فائق آمده‏اند یعنى اگر چه ساختمان مسجد در مشرق است و از نماى خارجى آن چنین بر مى‏آید كه دیوار جبهه آن در جهت شمال به جنوب است لكن در همین محراب دیوار بنا شده كه به سوى قبله است و وقتى به عظمت این فكر پى مى‏بریم كه در بیرون مسجد اثرى از كژى و زاویه به چشم نمى‏خورد، اما به مجرد ورود ناچاریم قبول كنیم كه صحن نسبت به نماى خارجى پیچشى دارد در صورتى كه گنبد كوتاه این مسجد به علت مدور بودن جهت یا زاویه مخالفى نشان نمى‏دهد. این گنبد یكى از زیباترین گنبدهاى اصفهان است كه از طرفى به خاطر عظمت و از طرف دیگر بر اثر تزییناتى كه از زمینه كرمى با نقش و نگارهایى به رنگ آبى سیر تشكیل مى‏شود نظر هر بیننده‏اى را به خود جلب مى ‏كند .

Mehraz
12.02.2011, 10:18
ورودی مسجد همان طور كه گفته شد در ورودى مسجد به دهلیزى به صورت زاویه‏اى قائمه باز مى‏شود كه به دو در دیگر مى‏انجامد كه از دو مى‏توان وارد مسجد شد. یكى از این درها به طرف محراب و دیگرى به سوى شمال غرب مسجد قرار گرفته است. از همین دهلیز به شبستان زمستانى و همچنین به پشت بام نیز مى‏توان وارد شد.

[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
گنبد
گنبد مسجد شیخ لطف الله یكى از چند گنبد یك پوششى زمان صفویه است كه با ارتفاع كم پوششى مناسبى براى صحن كوچك آن به شمار مى‏رود. از طرفى بلندى آن تا آن اندازه است كه بتواند در كنار میدان بزرگ خود نمایى كرده و بر آن فضا مسلط باشد. خمیدگى گنبد از نقطه برآمدگى بزرگ ناگهان به سمت داخل گراییده و راس گنبد را تشكیل داده است و این فشار زیاد را دیوارهاى قطور مسجد تحمل مى‏كند. )
خمیدگى گنبد را دیوارهاى بادبادك شكل زاویه دارى به اضلاع هشت گانه وصل مى‏كند. قسمت بعدى به سمت خمیدگى به اندازه‏اى عادى و یكنواخت بزرگ گرایش دارد سرتا سر این خمیدگى به اندازه‏اى عادى و یكنواخت است كه به ندرت احساس شده یا به چشم مى‏آید. كاشیكارى پوشش داخلى گنبد از ابتدا تا انتها تقریباً به یك اندازه بود و تزیین گنبد را تشكیل مى‏دهد.
تزیینات سطح داخلى گنبد عبارت است از ستاره‏هاى بسیار بزرگ مكرر به رنگ زرد طلایى كه با طرح درهمى از پیچكهاى به هم پیچیده پوشیده شده. طرح و ترسیم این مسجد و نقشه قالیهاى اردبیلى منبع الهام مشتركى دارند. ضمناً شباهت بسیار نزدیك با تزیینات مسجد شاه دارد، كاشیكارى بقیه گنبد از طاق رومیهایى تشكیل شده كه هر یك شامل گل و بوته‏هاى زیبایى است. این گل بوته‏ها در پارچه بافى هم به كار رفته و هم اكنون نمونه هایى از آن وجود دارد. روشنایى داخل این مسجد نیز قابل توجه است. در اطراف گنبد به فواصل روشنایى داخل این مسجد نیز قابل توجه است. در اطراف گنبد به فواصل منظم سوراخهایى در قطر گنبد تعبیه شده كه به وسیله پنجره‏هاى گچبرى از داخل و خارج مسدود مى‏شود. این گچبریها عباراتند از طرحهاى منظمى كه به نسبت مساوى فضاى خالى در میان آنها وجود دارد. مجموع نورهایى كه از این پنجره‏ها به داخل مى‏تابد زیبایى آسمانى و خیالپرورى به تزیینات كلى صحن مى‏بخشد.
كتیبه‏هاى زیبایى كه علیرضا عباسي بر داخل و خارج این مسجد نگاشته زیباترین خط زمان خود است نابغه‏اى كه این همه شكوه و جلال زیبایى و هنر را به این مسجد بخشیده كسى است .


[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]

Mehraz
12.02.2011, 10:21
محراب مسجد محراب مسجد زیباى شیخ لطف اله از شاهكارهاى بى نظیر هنر معمارى و از زیباترین محرابهایى است كه در مساجد دیگر اصفهان مى‏توان مشاهده كرد. این محراب با كاشیكارى معرق و مقرنسهاى بسیار دلپذیر تزیین شده است. درون محراب دو لوح وجود دارد كه عبارت عمل فقیر حقیر محتاج برحمت خدا محمد رضا بن استاد حسین بناء اصفهان را مى‏توان در آنها مشاهده كرد. در اطراف محراب كتیبه‏هاى دیگرى به خط علیرضا عباسى و خطاط دیگرى كه باقر نام داشته است، دیده مى‏شود. در این كتیبه‏ها روایاتى از پیامبر اكرم و امام ششم شیعیان امام جعفر صادق نقل شده است. اشعارى نیز بر كتیبه‏هاى ضلعهاى شرقى و غربى به چشم مى‏خورد كه احتمالاً سراینده آنها شیخ بهایى، عارف دانشمند و شاعر بزرگ دوره صفوى است.
مسجد شیخ لطف اله چند تفاوت اساسى به دیگر مساجد اصفهان دارد. این مسجد داراى صحن نیست و مناره نیز ندارد، حال آنكه مساجد باستانى دیگر معمولاً صحنى بزرگ و مناره یا مناره هایى نیز دارند. گنبد مسجد شیخ اله با گنبدهاى مساجد دیگر متفاوت است و دو پوش پیوسته است. این مسجد به خلاف مساجد دیگر وسعت چندانى ندارد و در حقیقت نمازخانه‏اى كوچك است.
عجیب‏ترین هنرهاى به كار رفته در این مسجد كه زاییده ذوق و استعداد هنرمندان معمار ایرانى است، حل مشكل قبله در این مسجد است كه در شرق میدان واقع است. پوپ در این زمینه چنین نوشته است:
... چون مسجد در ضلع شرقى میدان واقع است و خواه ناخواه در ورودى مسجد به سمت شرق میدان خواهد بود، اگر بنا بود مسجد را نیز به همین جهت مى ‏ساختند، كار جهت یابى از لحاظ قبله مختل مى‏ شد. در اینجا با ایجاد یك راهرو كه از ابتداى مدخل مسجد به سمت چپ و سپس به سمت راست مى ‏چرخد، بر این مشكل فائق آمده ‏اند ؛ یعنى اگر چه ساختمان مسجد درمشرق است و از نماى خارجى آن چنین بر مى‏آید كه دیوار جبهه ان در جهت شمال به جنوب است لیكن در همین دیوار محراب بنا شده كه به سوى قبله است و وقتى به عظمت این فكر پى مى ‏بریم كه در بیرون مسجد اثرى از كجى و زاویه به چشم نمى ‏خورد اما به مجرد ورود ناچاریم قبول كنیم كه صحن نیست به نماى خارجى پیچش دارد در صورتى كه گنبد كوتاه مسجد به علت مدور بودن جهت با زاویه مخالفى نشان نمى ‏دهد.
[Link is only viewabel to registered users]
نور در مسجد
فخرالمدين * ها (روزنه * هاي نور) كه در زير گنبد و بالاي ديوارها قرار دارد احساس سبكي گنبد و معلق بودن آن ميان زمين و آسمان را به انسان تلقين مي * كنند. اين همان شفاف * سازي و از جرم به فضا و از ماده به روح رسيدن است. اساسا معماري اين نوع مساجد معماري نور، معماري شفافيت و معماري روحاني است و كمتر كسي است كه از اين مسجد ديدن كرده، ولي تحت تاثير فضاي داخل آن قرار نگرفته باشد. سه منبع نور در اين گنبدخانه ديده مي * شود: يكي، نوري كه از دهانه بزرگ شمال * شرقي بر ديواره * هاي جنوب * غربي شبستان كه محراب در آن قرار گرفته مي * تابد و سطح كاشيكاري آن را بطور زيبايي روشن مي * كند، دوم نوري است كه از شبكه چوبي تعبيه شده در ديوار شرقي گنبدخانه وارد شده، كه تقريبا وسط صحن گنبدخانه را روشن مي * نمايد و سوم همان شبكه * هاي زير گنبد كه محل اتصال ديوارها به گنبد هستند و فضاي زير گنبد را به همراه ديواره * هاي گنبدخانه روشن مي * كنند و نيز تصوير زيباي دم طاووسي را به زيبايي زير گنبد پديد ميآورند.


[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]

چرخش 45 درجه-قرارگیری در میدان



[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]
[Link is only viewabel to registered users]

کیانا
27.04.2011, 11:34
تشکر از پست خوبتون
ولی کاش پلان چن تا شونم میذاشتید:dadad4:

venus mayeli
16.10.2012, 15:08
mehraz جان میشه کمکم کنی که ازمساجد ایرانی که برونگرا هستن کدومان؟:sad: