PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : نقد معماري ساختمان جديد مجلس شوراي اسلامي



Mehraz
07.07.2011, 13:08
هرمي با قاعده ديروز[1]

نقد معماري ساختمان جديد مجلس شوراي اسلامي

«متوسط زمان اجراي يك پروژه عمراني در ايران حدود8/12 سال است.»[3]

زمان مهمترين عامل در نحوه ی نگاه به یک اثر معماري است. هر پروژه معماري با توجه به زمان و مكان خود تعريف مي شود و چنانچه روند توليد يك اثر معماري، از فكر آغازين تا اجرا طولاني شود، طبيعي است كه زبان معماري پروژه در هنگام پايان اجرا، با زبان معماري روز همخواني نداشته باشد. حكايت ساختمان جديد مجلس شوراي اسلامي هم از اين قاعده مستنثي نيست.

فكر احداث بناي جديد مجلس شوراي ملي از سال هاي 53-1352 خورشیدی مطرح شد. ابتدا مهندس مويد عهد طرحي را با پلان دايره اي شكل ارايه كرد و هرچند فونداسيون آن طرح را هم اجرا كرده بودند، اما پروژه متوقف شد. در سال 1355 طرح مذكور را به دفتر سردار افخمي سفارش دادند و از آن زمان تا سال 1383 كه ساخت آن به پايان رسيده است آقاي مهندس عبدالرضا ذكايي- همكار سابق دفتر سردار افخمي و مديرعامل وقت شركت مهندسان مشاور پل مير- مسووليت طراحي و هدايت پروژه را به عهده داشته اند.

طراح پروژه دروصف آن مي گويد:
«يكي از عوامل موثر در شكل گيري بناي مجلس، تناسبات و ارتفاع و عملكرد دو بناي شمالي و جنوبي بوده است تا اين بنا بتواند ضمن استفاده مداوم از دو بناي موجود با محيط اطراف خود نيز هماهنگي كامل را برقرار كند.»[4] «به نظر ما فرم مثلث راه حل خوبي بود. هم فرم پايداري است، هم سه قوه را تداعي مي كند و هم هندسه قابل بسطي در همه ي جهات دارد. راس مثلث روي ساختمان مرتفع اداري قرار مي گيرد و هرچه به طرف ساختمان كميسيون ها مي آييم دوبال آن باز مي شود. ارتفاع در سمت ساختمان اداري حداقل است و هر چه به ساختمان كميسيون ها نزديك مي شويم، زياد مي شود. با اينكه ارتفاع هرم 45 متر است، به دليل نحوه ارتفاع گيري آن، برخلاف دو ساختمان شمالي وجنوبي در مقابل ديگر ساختمانها قرار نگرفته است.»[5]

با اين مقدمه ي كوتاه به نقد پروژه مي پردازيم:
1- استفاده از نيروهاي موجود در سايت جهت سازماندهي فرم و فضاي پروژه، يكي از مباحث مطرح در معماري معاصر است كه توجه معماران بسياري را به خود جلب كرده است. بنابراين تلاش طراحان ساختمان جديد مجلس شوراي اسلامي در جهت برقراري پيوند مناسبي بين ساختمان مجلس و ساختمان هاي موجود در شمال و جنوب آن قابل توجه است اما بحثي كه در اين ميان مي توان مطرح كرد، بحث هويت فرم پروژه است.

آيا مي توان به فرض پاسخگويي به مسايل ساختمان هاي مجاور يك پروژه، در فكر حل مسايل آنها بود و توجه جدي به فرم پروژه اصلي كه قرار بود خانه مردم ايران باشد، نكرد؟
فرم در معماري ايران چه جايگاهي دارد؟ رابطه فرم با محيط پيرامون چگونه است؟ رابطه فرم انتخاب شده با عملكرد مورد نظر چيست؟ آيا مي توان بين سه راس مثلث و سه قوه ارتباطي برقرار كرد؟ رابطه ي دو قوه با قوه مقننه كه وظيقه قانون گذاري را بر عهده دارد چگونه است كه در چنين فرمي به ظهور نشسته است؟

واقعيت اين است كه فرم انتخاب شده ارتباطي با سايت تاريخي و بسيار ارزشمند خود برقرار نمي كند. براي مكاني كه نماد تاريخ معاصر ايران است – از ساخته شدن مدرسه سهپسالار (شهيد مطهري فعلي) به دست اولين مهندس معمار تحصيلكرده ايراني[6]، تا به توپ بستن مجلس شوراي ملي توسط محمدعلي شاه قاجار و از سخنراني هاي پرشور دكتر محمد مصدق در ميدان بهارستان تا تظاهرات مردمايران در انقلاب 1357 و … لازم بود با دقت و انديشه بيشتري، فرم پروژه انتخاب مي شد و حتي بهتر بود طرح نهايي را به قضاوت مردم مي*گذاشتند، تا مردم خانه ي خود را انتخاب كنند؛ همانگونه كه نمايندگانشان را انتخاب مي كنند.


2- ساختمان يادآور نوعي تفكر ديكتاتور گونه است: «يك نقطه اوج و قله دارد، سازه آن متكي بر يك نقطه است و يك ستون آن از همه مهمتر است و جايگاه رييس مجلس به عنوان مقتدر در زير اين ستون قرارگرفته است»[7] و حجم سنگين و بدون روزنه ي آن يادآور معماري دوران باستان است و نشاني از تحولات زمانه در آن ديده نمي شود. از آنجا كه يكي از مهمترين مسايل در طرح ساختمان هاي مجلس در چندسال اخير، توجه به نقش مردمي مجلس ها و عدم تاكيد بر عظمت گرايي و تحقیر انسان است- در اين فكر نورمن فاستر[8] تا آنجا پيش رفته است كه به مردم اجازه مي دهد آزادانه بر بام ساختمان مجلس آلمان قدم بزنند و از طريق سطوحي شفاف بر كار نمايندگان خود نظارت داشته باشند- به اين نتيجه مي رسيم كه چون طرح جديد ساختمان مجلس در دوره اي طراحي شده است كه عظمت گرايي جزو سيستم رايج بوده است، بنابراين طرح، پاسخگوي مسايل زمان خود بوده است اما طولاني شدن فرآيند طراحي تا اجراي آن- از سال1355 تا 1383 خورشيدي- باعث عدم تطابق پروژه با معيارهاي زمان حال شده است. در دوره اي كه بحث مردم سالاري بحث روز است، نمي توان به ساختمان هايي با انديشه حكومت سالاري نگريست.

3- يكي از نقدهايي كه متفكران پست مدرن به معماري دوره مدرن وارد كرده اند، نقد يكپارچگي و كل گرايي آن معماري بود. از آنجا كه در اين تفكر مقياس و تناسبات ساختمان در جهت برتري بر انسان و به عبارتي تحقير او پيش مي رفت، متفكران پست مدرن بحث پراكندگي (Fragmentation) را مطرح كردند و اين فكر در معماري باعث شكسته شدن و خرد شدن آن توده ی عظيم معماري به احجامي كه داراي تناسبات انساني تري هستند، شد. بنابراين مي توان به ساختمان مجلس جديد اين نقد را وارد كرد كه نسبت به انسان به عنوان اصلي ترين منبع معماري بي توجه بوده و به خصوص در طراحي فضاهاي داخلي، انسان به گونه ا ي تحقير شده است كه يادآور طرح كليساهاي قرون وسطي جهت ايجاد رعب و وحشت در انسان ها است.

در همين راستا، استفاده ی بيش از حد از سنگ در طراحي داخلي فضاها باعث به وجود آمدن فضايي با روحيه ي خشن و سنگين شده است.
4-نكته ديگري كه مي توان به آن اشاره كرد، عدم هماهنگي بين سيستم هاي اداري كارفرما و مشاور است كه باعث شد تا مدت ها پس از اجراي سازه نقشه هاي سازه توسط دفتر فني كارفرما تصويب نشود.[9]
علاوه بر ضعف مديريتي كه باعث به وجود آمدن اين مساله شده است، مي توان به خسارت هاي جبران ناپذيري كه در اثر اين عدم هماهنگي ممكن است بر سيستم سازه اي پروژه وارد آمده باشد، اشاره كرد.

هرچند مهندس مشاور طرح در اين پروژه «به دليل پيچيده بودن و غيرمتعارف بودن طرح از روي احتياط ده درصد بالا (Overdosing) گرفته اند،[10] اما به نظر مي رسد چنانچه هماهنگي بيشترين بين سيستم هاي اداري برقرار مي بود، نتيجه كار مطلوب ترو حتي اقتصادي تر مي شد.
5- در طرح معماري ساختمان جديد مجلس؛ معماري و سازه كاملاً با هم هماهنگ طراحي شده اند و به طور كلي پروژه به گونه اي است كه نمي توان تفكيك زيادي بين آنها قايل شد. طراح پروژه در این مورد گفته است: «در اين پروژه يك ستون اصلي، يا به عبارتي دو ستون متقاطع داريم كه كل بار دو سقف را مي*گيرد… اين ستون اصلي مثل تيرك چادري است كه اگر بيفتد، كل ساختمان پايين مي*آيد.»[11]

به عبارت ديكر در طرح سازه هم به تبعيت از طرح معماري احترام خاصي به يك نقطه گذاشته شده است. در صورتي كه در ساير سيستم*هاي متداول طراحي سازه، كليه ستون*ها با يكديگر شبكه*اي را تشكيل داده و بار به صورت تقسيم شده به زمين منتقل مي*شود و در اين حالت اگر يك يا چند ستون به عللي تخريب شوند، كل سيستم از هم نمي*پاشد. بنابراين به نظر مي*رسد طراحي سازه بناهاي عمومي و مكان هايي كه جمعيت زيادي را در خود جاي مي*دهند بايد به گونه*اي طرح شود كه به سرعت از هم نپاشد و متكي به يك نقطه و يا يك ستون نباشد.
در مجموع از مباحث ارايه شده مي*توان اين گونه نتيجه گرفت كه معضل اصلي در سيستم ساخت و ساز كشور، همان طولاني شدن فرآيند طراحي تا اجرا است كه در اين پروژه هم باعث به وجود آمدن تضادهايي شده است و به طور كي نقد اساسي را مي*توان به اين سيستم وارد كرد.

شناسنامه طرح:
- معمار: مهندسان مشاور پل مير- طراح و مدير پروژه: عبدالرضا ذكائي- گروه طراحي: علي سردار افخمي، عباس قريب، مسعود قاضي زاهدي، منصور وكيلي، داريوش فيروزلي، بهروز احمدي- كارفرما: وزارت مسكن و شهرسازي، سازمان مجري ساختمان*ها و تاسيسات دولتي و عمومي
- مشاوران:
- سازه: يقيشه قولتوقچيان، مسعود غياث آبادي- تاسيسات مكانيكي و برقي: مهندسان مشاور انرژي- تجهيزات صوتي و تصويري: شركت صوتي و تصويري سروش- تجهيزات مبلمان: مليحه كريمي- طراحي داخلي: حسن متقي و همكاران- مدير ساخت: لال صادقي
- پيمانكار:
- سازه : سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران (مانا)- تاسيسات مكانيكي و برقي: شركت مونير- زيربنا: تالار اصلي :25 هزار متر مربع- اداري:24 هزار متر مربع- كميسيون*ها:15 هزار متر مربع- پاركينگ زيرزميني:12500 مترمربع

پانوشت ها :
[1] -این مقاله نخستین با در ماهنامه بینالمللی ساخت و ساز شماره 30 –دی ماه 1382 ،ص.20 –به چا÷ رسیده است و به مناسبت افتتاح ساختمان جدید مجلس شورای اسلامی در روز های گذشته برای چا÷ در روزنامه شرق تنظیم شده است.

[2] - عضو هیات دبیران جامعه مهندسان معمار ایران و عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد قزوين.(imanraeisi@hotmail.com)

[3] - مهندس خرم وزير راه و ترابري در همايش پنجاه و شش سال تلاش براي سازندگي – كه توسط سنديكاي شركت*هاي ساختمان برگزار شد- به اين نكته اشاره كرد. (12/9/1382- تالار همايش*هاي بين المللي صدا و سيما)

[4] - ذكايي، عبدالرضا- مجلس آينده در محل گذشته- ماهنامه ساخت و ساز- شماره يك- اسفند1378-ص29

[5] - ذكايي، عبدالرضا- ساختمان جديد مجلس شوراي اسلامي ، مجموعه بهارستان- فصل*نامه معمار- شماره18- پاييز1381-ص68

[6] - ميرزامهدي خان شقاقي

[7] ذكايي، عبدالرضا- ساختمان جديد مجلس شوراي اسلامي ، مجموعه بهارستان- ص72

[8] - Norman foster

[9] - ذكايي، عبدالرضا- ساختمان جديد مجلس شوراي اسلامي ، مجموعه بهارستان–ص.72

[10] - همانجا- ص.72

[11] - همانجا ص. 73


ایمان رئیسی